از «آقای میمنت» تا «خانم یویو» در جوکرِ فصل جدید؛ بررسی جایگاه زنان ایرانی در کمدی ایرانی
آقا! انصافاً ما بهتریم یا پسرا؟ سؤالی که سوسن پرور در آغاز قسمت نخست جوکر مطرح کرد و ذهن مخاطبین بسیاری را به خود مشغول نمود. آیا کمدی هویتی مردانه یا زنانه دارد؟
به گزارش تابناک، به طور کلی طنز یکی از گونه های ادبی است که اساس آن ناهماهنگی با قراردادهای ذهنی رایج است و کاری که طنزپرداز و کمدین انجام میدهد در واقع به کار بردن شگردهایی است که ذهن مخاطب را غافلگیر کند و به نحوی قراردادهای ذهنی او را بشکند. طنزپرداز این کار را با استفاده از روش های گوناگونی انجام میدهد.

یکی از این روش ها به کار بردن کنایه است که اصطلاحا عباراتی را شامل میشود که دو معنی دارند و قصد گوینده اشاره به معنای دور/باطنی آنهاست. مورد دیگر، لطیفه و یا جوک است. لطیفه در یک یا دو جمله خلاصه میشود و با یک مقدمه شروع شده و در نهایت ضربهای به مخاطب میزند و او را به خنده وا میدارد. سایر شگردها شامل طعنه(دست انداختن و تمسخر تلخ مخاطب)، هزل(خنداندن به هر قیمتی)، هجو(لحن برنده دارد و برای اهداف شخصی استفاده میشود) و فکاهی(از هزل متعادلتر) میشود.
مواردی که ذکر شد، نه تعریف طنز بلکه صرفاً شگردهایی هستند که در طنز پرکاربرد می باشند. شگردهایی که کمدینها در استندآپها، رئالیتیشوها و یا شبکههای مجازی برای خنداندن افراد استفاده میکنند.
درباره جوکر ایرانی چه میدانید؟
رئالیتیشوی جوکر، یکی از پربیننده ترین برنامههایی است که هر هفته غافلگیریهای تازهای با خود به همراه میآورد و غافلگیری اخیر آن دعوت زنان است. پیش از انتشار قسمت جدید، زمزمه هایی بود در این باره که آیا زنان هم میتوانند در یک چنین برنامهای بداههپردازی کنند؟ آیا تیغ سانسور و یا سایر محدودیتها مانع از خلاقیت آن ها در این زمینه نخواهد شد؟ اساساً طنزپردازی جنسیت خاصی را شامل میشود و هویتی مردانه دارد؟
پرسش نخست و سوالات دیگری از این دست، اساساً ریشه در نوعی مقاومت دارند. مقاومت به چیزی که ذهن به آن عادت نکرده و آن را به عنوان امری امن و آشنا پذیرا نمیشود.
در هر شاخه هنری که وارد شویم، نمیتوانیم تأثیر فرهنگ را بر آن نادیده بگیریم. همانطور که تاثیر هنر بر فرهنگ قابل انکار نیست. و از آنجایی که فرهنگ چیزی بسیار نزدیک به "عادت" است و فرهنگ ما را در واقع عادات عمومی ما شکل میدهد، در نتیجه هنر ارتباط تنگاتنگی با عادات ما دارد. کمدی نیز بعنوان یکی از زیرمجموعه های هنر و ادبیات، بسیار از عادات ما تاثیر گرفته و بر آنها تاثیر میگذارد. حال این عادت فرهنگی چگونه کمدی زنان را، از آن نوعی که در جوکر میبینیم، به امری نا آشنا و سوال برانگیز بدل میکند؟ مگر در طول تاریخ سینما و تلویزیون کم زنانی در ژانر کمدی فعالیت کردهاند؟
پاسخ های بسیاری برای این سوال وجود دارد. یکی از آن ها شکل یا چگونگی حضور زنان در موقعیتهای کمدی است. عموماً در بسیاری از موقعیتهایی که در فیلمها یا حتی ویدئوهای اینستاگرامی میبینیم، زنان، «واسطه» ایجاد طنز هستند و معمولاً (نه همیشه) آنها را در مرکز خلاقه کمدی نمیبینیم. آنها در غالب این موارد، دو نقش را به عهده میگیرند:
اول- موضع پایین: دختر کمهوش و گیج
دوم- موضع بالا: والد سرکوبگر (مادر یا همسری که رفتار فرزند یا همسرش را کنترل میکند و واکنشهای فرزند یا همسر به این کنترل، موقعیت طنز می آفریند. در واقع آنها به عنوان والد، نه تنها خالق بعد کمدی ماجرا نیستند که در واقع هدف آنها در چنین نقشهایی ممانعت از شکلگیری کمدی است. چرا که طنز و کمدی بعد ساختارشکنانه دارد و این با اساس والد بودن در تضاد است. والد/ کنترلگر همواره چارچوبها را حفظ میکند در حالیکه کمدی در چارچوبها نمیگنجد.)
حال میتوان نتیجه گرفت که آنچه که عادت آن همچنان شکل نگرفته، نه حضور زنان در این ژانر، بلکه خلاق بودن و آفریننده بودن زنان در این حیطه است. اینکه شخصاً روایت کنند، لطیفه بگویند یا به هجو و نقد بپردازند. قابل تحسین است که طی این سالها ، استندآپ کمدیها و رئالیتیشوهایی مانند خندوانه و جوکر و حتی فضای مجازی و... در حال تبدیل کردن زنان از «واسطه طنز» به «تولیدگر طنز» هستند. و این تولیدگری با استفاده از ابزار گوناگونی شکل میگیرد که در ابتدای این مطلب به آن اشاره شد. آنها از کنایه، لطیفه، هجو و هزل بهره میگیرند و با ظرافت، موقعیتی کمدی شکل میدهند؛ گاهی با زبان دیالوگ و گاهی با زبان بدن.
اینکه میتوان کمدی را از جنسیت مبرا ساخت به این سبب است که ابزار ایجاد آن دارای هویت مردانه/زنانه نیست. "ناهید مسلمی" در میانه یک بحث جدی بلند میشود و "یو یو!" میگوید و یا هومن برقنورد در موقعیتی مشابه ناگهان شروع به تمرین بیان با صدای بلند میکند.
اقدامی که هیچ مناسبتی با موقعیت ندارد اما از آنجایی که قرارداد رایجی را بر هم میزند، منجر به خنده میشود.
آن چیزی که طنزی را بر طنز دیگر پیروز میکند، جدا از ذائقههای متفاوت، مهارت در به کارگیری ابزار طنز است و این مهارت چه توسط یک مرد به کار گرفته شود چه یک زن، موقعیت طنز را ایجاد میکند.
قابل ذکر است که فرهنگ و عادات ما، همانطور که بر اثر تکرار ایجاد میشوند، بر اثر تکرار نیز رشد و توسعه مییابند و گاهی متحول میشوند. این بسیار ستایشبرانگیز است که رسانهها و ابزار سرگرمیای که مخاطبان زیادی دارند، طی دهه اخیر، بسیار مؤثر عمل کردهاند و تواناییهای اقشار مختلف را، به اعضای جامعه گوشزد کرده و به عادیسازی آنها کمک شایانی کردهاند.
نویسنده: ملیکا جابری
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
مشکل اصلی جوکر که احسان علیخانی نمیخواد بفهمه اینه که فکر میکنه با آوردن بازیگرای کمدی میتونه موفق و بامزه بشه برنامش. در صورتی که بازیگر اسمش روشه بازیگره. باید یه متن قوی و یه کارگردان قوی بالا سرش باشه که بتونه بامزه باشه وگرنه هیچ کدوم این بازیگرا اصلا قادر به خلق موقعیت و لحظات خنده دار و کمدی نیستن خودشون. توان نوشتن متن قوی و خلاقانه و بامزه رو ندارن. چه مرد چه زن. نویسندگی یه هنره که هیچ کدوم این بازیگرا ندارن این هنرو واسه همین جوکر به جز یکی دو قسمتش خیلی بی مزه و بی محتواست. اگه به جای این بازیگرا بیان از مثلا شرکت کننده های مسابقات خنداننده شو استفاده کنن یا کسایی مثل اقارشید رو بیارن میترکونه
خیلی مزخرف.اقایون بامزه تر بودن چون آزاد بودن اونم رقص محشر بهرنگ علوی
سیامک انصاری جگره ها جگر
خیلی جوکر خانوما خنده دارتر از آقایون بود.منکه کلی کییف کردم
عالی ترین فیلمی بوده که دیدم
جوکر تونسته مردم را جمع کنه و بخندونه کسانی که در رابطه با هنر کمتر اطلاع دارند ممکنه نقد زیادی داشته باشند ولی خیلی از طنزها میتونه نقدها را بدون اینکه طرف مقابل را عصبانی کنه آگاهی بده
خونواده ها با هم فرق داره دیگه . لابد خانم هایی که شما دیدید در اطرافتون اونطوری بودن
منم نگاه نکردم بعد از دو قسمت . مشکل از بازیگرا و کارگردانا نیست . مشکل اصلی ممیزی ها و سانسور هاست که نمیزاره برنامه جالبتر بشه
به نظرم در هنر و هنرمندی نباید هیچ محدودیتی بین زن و مرد قائل شد . به عبارتی آن جایی باید تفاوت برای یک جنس قائل شد که بخواهیم از آن جنس حمایت کنیم آن هم نه به واسطه تشخیص خودمان بلکه به شرط موافقت آن جنسیت .
در انتخاب طنز عجب سلیقه ای داری
این برنامه در کل بی مزه هستش با اون خنده های مصنوعی
با سلام
اولا جوکر در ایران برنامه نوپا است و دوم مردها هم در فصل یک با مشکل مواجه بود و کم کمک پخته شد و سوم این که زنان هم مشکل داشت به چند دلیل که اصلا چنین برنامه ای برای زنان وجود نداشته و نیاز به کار و کسب تجربه است و با چه شغلی شوخی شود و چقدر سانسور و چقدر ممیزی داشته چون نزدیک چند هفته فاصله بین قسمت اول و قسمت دوم وجود داشت ولی باز مرحبا به این شیر زنان
تیلور سویفت با هر اجرا در اقتصاد آمریکا لرزه ایجاد می کنه
بنظرم شان بانوان بالاتر از این است که جک شوند و طنز اجرا کنند
کل جوکر مزخرف هست مخصوصا با اجرای افتضاح احسان علیخانی
خداییش سیامک انصاری خیلی بهتر بود
جوکر خانم ها خنده دار بود و من لذت بردم. جوکر آقایان کخ دیگه همش شده بود رقص
این رو هم در نظر بگیریم که در همین موضوع جوکری با توجه به فرهنگ ما برخی الفاظ و حرکات هست که آقایان راحتر انجامش میدن و خوب در نقش آفرینی اونها بی تاثیر نیست.
در مجموع جوکر خانم ها خوب بود بویژه خانم سوسن پرور وقتی که در نقش ویزا دهنده بود.
بیشتر به فکر آرایش و اینکه چی بپوشن هستن
واقعا بی نمک هست این برنامه
من یک بار نگاه کردم و به نظرم خیلی بی مزه بود
دیگه نگاه نمی کنم
شما سریال بیگ بنگ تئوری را ببین !
اتفاقا در این سریال همه بطور حرفه ای و واقعی طنز را می فهمند و اجرا می کنند
در این سریال زنها اگر از مردها قوی تر نباشند ضعیف تر نیستند
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.