حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر مهمان بنیاد علم و سیاست آلمان در گفتوگو با تابناک/ بخش دوم
زمان بازنگری در سیاست خارجی ایران فرارسیده است/ بی طرفی ایران باید «بی طرفی فعال» باشد نه «بی طرفی نیم بند»
ایران در هر دو جنگ جهانی اعلام بیطرفی کرده بود. این بیطرفی یک بیطرفی نیمبندی بود که متمایل به یکی از طرفها بود و در نتیجه ایران نه تنها اشغال شد و به بخشی از جنگ تبدیل شد بلکه بخاطر اینکه رسماً اعلام بیطرفی کرده بود، بعداً از منافع صلح هیچ نفعی نبرد؛ یعنی ما حداقل دو بار دیگر این تاثیرات تلخ تحولات کلان نظام بینالمللی برای کشور خودمان را چشیدیم.


بین الملل تابناک: حمله روسیه به اوکراین را باید تحولی مهم در نظام بین الملل تلقی کرد که بی شک تاثیرات عمده ای بر مناطق مختلف جهان و سیاست خارجی بیشتر کشورها به دنبال خواهد داشت. در واقع، طبق ارزیابی ناظران و تحلیلگران سیاست بین الملل، این بحران به مناطق و حوزه های تصمیمگیری سیاست خارجی کشورها سر ریز خواهد شد.
در این میان، ایران نیز از جمله کشورهایی است که بدون شک سیاست خارجی اش برگرفته از این بحران خواهد بود. در واقع، با توجه به حضور ایران در متن تحولات و رویدادهای خاورمیانه، حضور در محیط همسایگی و پیرامونی روسیه، موقعیت ژئوپلیتیک خاص، بحران هسته ای و جایگاه ویژه در حوزه انرژی، تاثیرات این بحران بر سیاست خارجی ایران قطعی و اجتناب ناپذیر است.
بنابراین پرسش مهم این است که بحران اوکراین چه تاثیراتی بر سیاست خارجی ایران خواهد گذاشت؟ پیامدهای آن برای تهران چیست؟ آیا ایران باید در جهت گیری ها و راهبردهای سیاست خارجی خود تغییر ایجاد کند؟
این ها پرسش هایی است که تابناک در گفتوگو با دکتر «حمیدرضا عزیزی»پژوهشگر مهمان در بنیاد علم و سیاست آلمان بدان ها پرداخته است.

تابناک: جنگ اوکراین چه اثراتی بر سیاست خارجی ایران خواهد گذاشت؟
حمیدرضا عزیزی: درباره ایران تأثیراتش از الان هم آشکار شده است؛ چه درمورد مانع تراشی روسیه در بحث احیای برجام و چه در احتمال یک تقابل جدیتر بین ایران و اسرائیل در سوریه و نقاط دیگر و همینطور احتمال حمایت گستردهتر غرب از عربستان و امارات در بحث یمن که در موضوع یمن هم منافع ایران به شکل منفی تحت تاثیر قرار میگیرد؛ اما این جنبه کوتاهمدتتر ماجرا است. در سطح بلند مدتتر ایران هم استثنا نیست و مثل بقیه کشورها در شرایط انتخاب قرار گرفته؛ یعنی در فضای گذار در نظام بینالملل که بحرانهای حادی مثل بحران اوکراین را ایجاد میکند، همیشه در طول تاریخ به این شکل بوده، یک سری فرصتها و درعینحال یک سری چالشهای بزرگی را برای کشورها یا قدرتهای منطقهای و برای کشورهای کوچکتر یا برای کشورهایی که قدرت بزرگ نیستند، می تواند به همراه داشته باشد.
ایران در هر دو جنگ جهانی اعلام بیطرفی کرده بود. این بیطرفی یک بیطرفی نیمبندی بود که متمایل به یکی از طرفها بود و در نتیجه ایران نه تنها اشغال شد و به بخشی از جنگ تبدیل شد بلکه بخاطر اینکه رسماً اعلام بیطرفی کرده بود، بعداً از منافع صلح هیچ نفعی نبرد؛ یعنی ما حداقل دو بار دیگر این تاثیرات تلخ تحولات کلان نظام بینالمللی برای کشور خودمان را چشیدیم و الان هم در یک چنین شرایطی قرار داریم و دقیقا یک بیطرفی نیمبندی را در پیش گرفتیم. ما همزمان که غرب را محکوم میکنیم، از روسیه هم حمایت نمیکنیم که نتیجهاش از یک طرف رابطه ما با غرب را که بحث برجام باشد، تحت خطر قرار میدهد و از طرف دیگر هم که روسیه چون ما را اساسا متحد نمیداند، علیه منافع ایران با بقیه همراه میشود؛ به دلیل اینکه اصولا بیطرفیهای ما همیشه بی طرفی های انفعالی است و بی طرفی فعال نیست. بی طرفی فعال یعنی شما دخالتی در منازعه نمیکنید اما سعی می کنید که از هر دوطرف منازعه بیشترین نفع را ببرید و منافع خود را به بهترین شکل تامین کنید.
تابناک: بهترین استراتژی ایران در چنین موقعیتی چه می تواند باشد؟ در واقع، موضع مناسب سیاست خارجی ایران در فضای رقابت میان قدرت های بزرگ چیست؟
حمیدرضا عزیزی: الان زمان بازنگری در سیاست چرخش به شرق است و ایران باید تصمیم بگیرد. سیاست نگاه به شرق که یک پایه اساسی آن رابطه با روسیه است آیا ارزش این را دارد که در یک فضای دوباره قطبیشده نظام بینالملل که در آن روسیه در مقابل غرب دارد کنشگری کنیم؟ آیا این به نفع ما است که در اردوگاه روسیه قرار بگیریم و شناخته شویم یا اینکه بهتر است با آن سیاست عدم تعهد در قالب بی طرفی فعال و موازنه مثبت فعال برگردیم؟ الان زمان این است که ایران درمورد عضویت در سازمانهایی مثل سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا بازنگری کند. تمام وزن اتحادیه اقتصادی اوراسیا روسیه است که اکنون تحت تحریم است. اکنون چه چیزی برای عرضه به ایران دارد؟ اتحادیه اقتصادی اوراسیا چه نقطه پشتوانه و اتکایی برای ما می تواند فراهم کند؟ یا درمورد سازمان همکاری شانگهای در این فضای به شدت امنیتی که علیه روسیه ایجاد شده، چه چیزی قرار است که از عضویت در آن نصیب ما شود؟
نمیگویم که ایران حتما باید برود و یک سیاست غربگرایی پیش گیرد، بلکه سیاست موازنه مثبت فعال، سیاستی است که ایران باید در پیش گیرد و اکنون زمان آن است که در سیاست خارجیاش بازنگری کند.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
بیطرفی نیاز به حکومت ملی وبرای منافع ملی ولذاپشتیبانی ملی است اما حکومت دارای ایدؤلژی هدفش حفظ خود برقدرت به هر قیمت وچون ملت جایی ندارند به قدرتی وابسته میشود مانند کره شمالی وچین
پادوی غرب و آمریکا هم مگه مرد جنگ هست که بخوان بفرست اوکراین
کدام بی طرفی! سیاست دولت ما از ابتدای تجاوز روسیه به اوکراین، حمایت از روسیه بوده! تمام رسانههای دولتی و نزدیک بدولت، مثل رسانههای خود روسیه، حمله و تجاوز وحشیانه روسیه به اوکراین را عملیات ویژه می نامند! واژه جدید ابداعی پوتین! انگار اوکراین استانی از استانهای روسیه بوده و روسیه در یکی استانهایش عملیات ویژه کرده!!!
شما لازم نیس بترسی، اگر هم بفرستن(که نمی فرستن) اجبار نمیکنن، همونطور که به سوریه هم کسی رو مجبور نکردن. کمی انصاف هم بد نیس.
اگه می گفت با هر دو طرف رابطه حسنه داشته باشه که نظراتش را منتشر نمی کردند .بیطرفی فعال== رابطه حسنه بر اساسا منافع مملکت نه منافع حکومت
اون فقط اظهار نظر کرده، حالا شما ببخش
خُب بعدش...؟
آره خب
اما مشکل خیلی بزرگتر از این حرفهاست
یعنی تصمیم گیران اصلی نمیتونن خلاف منویات رفیق پوتین و چین تصمیمی بگیرند
درود این که ایران باید بی طرف باشد شکی نیست ولی اگر ایران در جنگ جهانی اول ودوم اعلام بیطرفی کرد سیاست نبود بلکه اصلاایران قدرتی نداشت نه اقتصادی ونه نظامی و قاجار بلایی سر کشور آورده بودند که قحطی نیز دلیل عمده خود قاجار بود نه دسیسه عنگلیس
اگر جنگ جهانی شود کشورهای غربی ایران را طرف روسیه می دانند .
ما از یک طرف می گوییم با جنگ مخالفیم و از طرف دیگر از روسیه
سلام
بیطرفی در دو جنگ قبلی واقعا بلای جان شد
چرا ایران باید طرف روسیه را بگیرد؟
دقیقا
دقیقا
دقیقا وجالب این آقای کارشناس فکر میکنه طرح داده
برای حل مشکلات
کارشناسی که برای المان ها به به زبون بریزه بهتره همونجام جوابش رو بگیره. در ضمن ایران خودش الان ابرقدرته
انشاالله کهمسعولین دیگر خود مستقل در سیاست خارجه تصمیم بگیرند ودیگران دگته نکنند
حال تو خوب نیست،
ایران حالا ایران ضعیف و تو سری خور زمان جنگ جهانی نیست
بی طرفی فعال؟ !؟
پیاده شو با هم بریم داداش. کلمه های قلمبه سلمبه بکار بردی که بگی خیلی حالیته!!
اگه اشتباه نکنم تو هم مثل رییست مدرکت رو از یکی از دانشگاه های اسکاتلند گرفتی.
همون رییس بنفشت هم از همین تزها از خودش بیرون داد و مملکت رو به باد فنا.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.