گرانی میوه در یزد؛ دلالان حذف می‌شوند یا فقط بازارچه‌ها تکثیر؟

به گزارش خبرنگار تابناک در استان یزد، بازار میوه و تره‌بار از جمله بازارهایی است که کوچک‌ترین اختلال در زنجیره تأمین و توزیع آن، مستقیماً در هزینه‌های روزمره خانوارها نمایان می‌شود. تعدد واسطه‌ها، هزینه حمل‌ونقل، نحوه مدیریت میدان‌های عمده‌فروشی و ضعف احتمالی نظارت بر قیمت‌گذاری، از عواملی هستند که می‌توانند قیمت نهایی محصولات را تحت تأثیر قرار دهند.

در همین راستا، نشست قرارگاه نظارت بر بازار میوه و تره‌بار استان به ریاست محمدرضا بابایی، استاندار یزد، با محوریت بررسی قیمت‌ها، مقایسه وضعیت بازار استان با میانگین کشوری و استان‌های همجوار و ارزیابی عملکرد بازارچه‌های عرضه مستقیم برگزار شد؛ نشستی که در آن علاوه بر تأکید بر حذف واسطه‌ها، موضوع مدیریت یکپارچه میدان‌های میوه و تشدید نظارت‌ها نیز مورد توجه قرار گرفت.

بازارچه‌های عرضه مستقیم؛ زیرساختی که باید نتیجه بدهد

استاندار یزد در این نشست از کارسازی هفت بازارچه، راه‌اندازی سه بازارچه و برنامه آغاز فعالیت یک بازارچه دیگر ظرف ۱۵ روز آینده خبر داد؛ مجموعه‌ای که در مجموع به ۱۱ بازارچه عرضه مستقیم میوه و تره‌بار می‌رسد.

بابایی معتقد است عرضه مستقیم و ایجاد فضای رقابتی میان فروشندگان می‌تواند به تعدیل قیمت‌ها، رعایت انصاف از سوی کسبه و افزایش رضایتمندی شهروندان منجر شود.

اما نکته مهم این است که ایجاد بازارچه به‌تنهایی تضمین‌کننده کاهش قیمت نیست. میزان عرضه، نحوه تأمین محصول، حذف واسطه‌های غیرضروری و اختلاف قیمت این مراکز با فروشگاه‌های سطح شهر، شاخص‌هایی هستند که باید برای سنجش موفقیت این طرح مورد ارزیابی قرار گیرند.

مقایسه با استان‌های همجوار؛ همه گرانی‌ها یک علت ندارند

یکی از بخش‌های قابل توجه سخنان استاندار، اشاره به اعزام تیم‌های کارشناسی برای بررسی قیمت میوه و تره‌بار در سه استان همجوار بود.

به گفته بابایی، بررسی‌های انجام‌شده نشان داده است که برخی اقلام در استان‌های همجوار ارزان‌تر و برخی دیگر گران‌تر از یزد عرضه می‌شوند.

این موضوع از نظر تحلیلی اهمیت دارد؛ چراکه نمی‌توان تمام تفاوت قیمت‌ها را به واسطه‌گری یا ضعف نظارت نسبت داد. فاصله از مراکز تولید، هزینه حمل‌ونقل، فصل برداشت، کیفیت محصول و شرایط عرضه نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارند.

با این حال، همین مقایسه زمانی ارزش عملیاتی پیدا می‌کند که دستگاه‌های مسئول، فهرست اقلام مورد بررسی، قیمت‌های ثبت‌شده و دلایل اختلاف نرخ‌ها را منتشر کنند. صرف اعلام اینکه برخی کالاها ارزان‌تر یا گران‌تر بوده‌اند، برای تشخیص ریشه مشکلات بازار کافی نیست.

مدیریت میدان؛ حلقه مهم‌تر از تعداد بازرسان

تأکید استاندار بر بررسی ادغام میدان‌های میوه و تره‌بار یا مدیریت یکسان آنها، نشان می‌دهد موضوع ساماندهی بازار صرفاً به خرده‌فروشی و برخورد با گران‌فروشان محدود نیست.

در واقع، مدیریت میدان عمده‌فروشی و شفافیت معاملات می‌تواند بر تمام حلقه‌های بعدی توزیع اثر بگذارد. اگر قیمت خرید، هزینه‌های جانبی و میزان سود هر حلقه مشخص نباشد، تشخیص اینکه افزایش قیمت در کدام مرحله اتفاق افتاده دشوار خواهد بود.

بابایی همچنین خواستار پیش‌بینی بازرس مستقر در میادین و تعیین وظایف مشخص برای گروه‌های بازرسی دستگاه‌های اجرایی و اتحادیه‌ها شده است.

صدور فاکتورهای الکترونیکی و راه‌اندازی سکوهای تنظیم بازار نیز از اقداماتی است که در دوره اخیر برای شفافیت معاملات و ساماندهی عرضه دنبال شده است؛ اقداماتی که اثربخشی آنها به میزان استفاده از اطلاعات ثبت‌شده در فرآیند نظارت بستگی دارد.

برخورد با تخلفات؛ نظارت مقطعی کافی نیست

برخورد با گران‌فروشی و فعالیت غیرمجاز اتباع خارجی در بازار میوه و تره‌بار از دیگر محورهای مورد تأکید استاندار بود.

در این میان، تفکیک تخلف از فعالیت قانونی و شناسایی دقیق منشأ افزایش قیمت اهمیت دارد. برخورد با گران‌فروشی باید بر مبنای اسناد خرید و فروش، نرخ‌های قانونی و بررسی حاشیه سود انجام شود تا هم حقوق مصرف‌کننده حفظ شود و هم فعالان قانونمند بازار متضرر نشوند.

همچنین برگزاری هفتگی جلسات قرارگاه، در صورتی می‌تواند مؤثر باشد که هر جلسه با گزارش عملکرد دستگاه‌ها، بررسی نتایج بازرسی‌ها و تعیین مسئولیت‌های مشخص همراه شود.

معیار موفقیت، قیمت روی تابلوی مغازه‌هاست

بازار میوه یزد اکنون با مجموعه‌ای از تصمیم‌ها برای توسعه عرضه مستقیم، اصلاح مدیریت میدان‌ها و تشدید نظارت‌ها روبه‌روست؛ اما هنوز نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد بازارچه‌ها و برنامه‌های اعلام‌شده درباره موفقیت این اقدامات قضاوت کرد.

یک نکته نباید در این میان فراموش شود؛ حذف واسطه‌های غیرضروری با حذف تمام واسطه‌ها تفاوت دارد. بخشی از فعالان شبکه توزیع، وظایف واقعی مانند تأمین، حمل، نگهداری و رساندن محصول به مصرف‌کننده را بر عهده دارند و حذف غیرکارشناسی این حلقه‌ها حتی می‌تواند هزینه‌های جدیدی ایجاد کند.

از این رو، آنچه بازار یزد به آن نیاز دارد، شناسایی حلقه‌های غیرضروری، شفاف‌سازی قیمت در مسیر توزیع و ایجاد رقابت واقعی میان مراکز عرضه است.

استانداری و دستگاه‌های مسئول می‌توانند با انتشار مستمر قیمت چند قلم پرمصرف در میدان عمده‌فروشی، بازارچه‌های عرضه مستقیم و خرده‌فروشی‌های سطح شهر، امکان ارزیابی عمومی اقدامات را فراهم کنند.

در چنین شرایطی، دیگر موفقیت قرارگاه با تعداد جلسات، بازرسی‌ها و بازارچه‌های راه‌اندازی‌شده سنجیده نمی‌شود؛ بلکه مشخص خواهد شد آیا شهروند یزدی برای خرید همان سبد میوه، هزینه کمتری می‌پردازد یا خیر.