از طلای المپیاد فیزیک تا عمامه طلبگی
حسین کامکار؛ روحانی متفاوت این روزهای فضای مجازی / چهار ساعت مناظره با خداناباوران در یوتیوب!
یک روحانی جوان در میان هیاهوی سیاسی روزانه، از جهاتی دیگر خبرساز شده است؛ نه با موضعگیری درباره جناحهای سیاسی و رقابتهای قدرت، بلکه با نشستن روبهروی خداناباوران، زیستشناسان و منتقدان روایتهای دینی و بحث درباره پرسشهایی که قرنهاست ذهن فیلسوفان و متکلمان را به خود مشغول کرده است.

به گزارش تابناک، حجه الاسلام حسین کامکار، طلبهای با سابقه کسب مدال طلای المپیاد فیزیک و تحصیل در دانشگاه صنعتی شریف، از جمله چهرههایی است که در سالهای اخیر کوشیده است مباحث دینی را به زبان فلسفه و علوم جدید وارد گفتوگوهای عمومی کند.
نام او برای بسیاری از مخاطبان فضای مجازی با مناظرههای طولانی درباره وجود خدا، نظریه تکامل، داستان خلقت آدم، اختیار انسان و نسبت قرآن با فیزیک جدید شناخته میشود. در بعضی از این برنامهها، مخاطبان با طلبهای روبهرو هستند که برای توضیح یک مسئله الهیاتی به سراغ مفاهیمی از کیهانشناسی و ژنتیک جمعیت میرود و در مواجهه با مخالفان فکری خود، به جای اتکا به جایگاه مذهبی، تلاش میکند استدلالش را در میدان بحث عرضه کند.
مسیر رسیدن کامکار به این نقطه، خود داستانی خواندنی دارد. او از محیط المپیاد فیزیک و دانشگاه صنعتی شریف به مطالعات فلسفه علم و علم و دین رسیده و سپس راه حوزه علمیه را در پیش گرفته است. انتخابی که به روایت خودش، نه تصمیمی ناگهانی، بلکه نتیجه چند سال تأمل درباره نسبت دانش جدید و معارف دینی بوده است.
آنچه درباره کامکار اهمیت دارد، صرفاً تفاوت پیشینه تحصیلی او با الگوی معمول طلبگی نیست. مسئله اصلی، پروژهای فکری است که در فعالیتهایش دنبال میکند: دفاع عقلانی از خداباوری در برابر پرسشهای فلسفی معاصر و یافتن قرائتی از متون دینی که بتواند با یافتههای معتبر علوم تجربی وارد گفتوگو شود.
حجه الاسلام کامکار را از این جهت میتوان در شمار روحانیانی قرار داد که میخواهند میدان تبلیغ و گفتوگوی دینی را از منبرهای متعارف فراتر ببرند؛ به محیط دانشگاه، رسانههای تصویری و فضایی که در آن مخاطب نه لزوماً همعقیده است و نه پرسشهایش را از پیش در چارچوب پاسخهای رسمی تنظیم کرده است.
پسری از المپیاد فیزیک که مسیر حوزه را انتخاب کرد
کامکار در گفتوگویی که در پاییز ۱۴۰۴ با وبلاگ «هدایت» انجام داده، از علاقه دوران نوجوانیاش به فیزیک سخن گفته است. او از همان سالهای دبیرستان در کلاسهای المپیاد فیزیک شرکت میکرد و سرانجام در سال ۱۳۸۵ مدال طلای کشوری این المپیاد را به دست آورد. در معرفینامههای آموزشی او، فارغالتحصیلی از دبیرستان علامه حلی تهران در سال ۱۳۸۶ و ورود به دانشگاه صنعتی شریف نیز ثبت شده است.
کامکار در سال ۱۳۹۰ از رشته مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف فارغالتحصیل شد. او پس از دانشگاه نیز ارتباطش را با فضای علمی و آموزشی قطع نکرد. نزدیک به دو دهه در زمینه آموزش المپیاد فیزیک فعالیت داشته و در مدارس و مراکز آموزشی مختلفی از جمله علامه حلی، انرژی اتمی، فرزانگان و شهید سلطانی کرج تدریس کرده است. طراحی مسائل المپیاد، مشاوره دانشآموزان و سرگروهی المپیاد فیزیک از دیگر سوابق آموزشی اوست. در معرفی حرفهایاش همچنین به تألیف کتابی درباره تئوری مدارهای الکتریکی در المپیاد فیزیک اشاره شده است.
او از محیط المپیاد فیزیک و دانشگاه صنعتی شریف به مطالعات فلسفه علم و علم و دین رسیده و سپس راه حوزه علمیه را در پیش گرفته است. انتخابی که به روایت خودش، نه تصمیمی ناگهانی، بلکه نتیجه چند سال تأمل درباره نسبت دانش جدید و معارف دینی بوده است.
اما مسیر زندگی او به همان دانشگاه و فعالیت آموزشی محدود نماند. کامکار در مصاحبه خود از معلم فیزیکی یاد میکند که پس از تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد فیزیک دانشگاه شریف، راهی قم شده و طلبه شده بود. دیدن این مسیر برای دانشآموز جوانی که تصور میکرد تحصیل در علوم جدید و ورود به حوزه دو راه کاملاً جداگانهاند، پرسش تازهای ایجاد کرد.
او میگوید جرقه اولیه طلبگی در همان دوره دبیرستان زده شد، اما تا پایان دوره کارشناسی، حدود شش سال درباره این تصمیم فکر کرد. خانوادهاش نیز در ابتدا چندان با انتخاب او همراه نبودند؛ زیرا در میان بستگان پدری و مادریاش روحانی یا طلبهای وجود نداشت و او نخستین فرد خانواده بود که چنین مسیری را انتخاب میکرد.
کامکار در پایان دوره کارشناسی و پس از ازدواج، وارد حوزه علمیه شد. انگیزهاش را اهمیت معارف دینی در تمدنسازی و نقشی میداند که اجتهاد دینی میتواند در نظریهپردازی علوم انسانی ایفا کند. در معرفیهای آموزشی منتشرشده از او نیز به حضورش در درس خارج فقه و اصول اشاره شده است.
در کنار تحصیلات حوزوی، او در مقطع کارشناسی ارشد رشته علم و دین دانشگاه شهید بهشتی نیز تحصیل کرده و بنا بر معرفی و مصاحبه منتشرشده، رتبه نخست آزمون کارشناسی ارشد فلسفه علم را به دست آورده است. این پیشینه برای فهم فعالیتهای بعدی او اهمیت دارد؛ زیرا فلسفه علم دقیقاً در نقطهای قرار گرفته که پرسشهای مربوط به روش علمی، اعتبار شناخت، حدود تجربه و نسبت علم با جهانبینی مطرح میشوند.
فیزیک و فقه؛ دو راه برای کشف حقیقت
یکی از جالبترین بخشهای مصاحبه کامکار، توضیح او درباره نسبت فیزیک و فقه است. شاید در نگاه نخست، فیزیک بهعنوان دانشی تجربی و فقه بهعنوان دانشی مبتنی بر متون دینی، دو قلمرو کاملاً متفاوت به نظر برسند؛ اما کامکار معتقد است در هر دو، نوعی عقلانیت مشترک وجود دارد.
او در توضیح این دیدگاه میگوید فیزیکدان از طریق نشانهها در پی کشف طبیعت است و فقیه نیز با استفاده از ادله معتبر در پی کشف شریعت. از نظر او، طبیعت و شریعت هر دو به خداوند منسوباند و میتوان از دو کتاب تکوین و تشریع سخن گفت.
این تلقی در واقع چارچوب اصلی فعالیتهای فکری او را شکل میدهد. کامکار نمیخواهد فیزیک را صرفاً وسیلهای برای جذاب کردن سخنرانیهای دینی قرار دهد؛ او معتقد است شناخت عمیقتر طبیعت میتواند به فهم بهتر الهیات کمک کند و مطالعه معارف دینی نیز میتواند درک انسان از جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
در همین مصاحبه، برای توضیح این رابطه به نظریه نسبیت عام و کیهانشناسی قرن بیستم اشاره میکند و میگوید آشنایی با این مباحث میتواند هنگام مطالعه برخی آیات قرآن، از جمله آیه ۱۰۴ سوره انبیاء درباره درهمپیچیدن آسمان، افق تازهای پیش روی خواننده قرار دهد. این نوع مواجهه با قرآن نشاندهنده علاقه او به پیوند دادن مطالعات دینی با دستاوردهای علمی است؛ هرچند تطبیق آیات با نظریههای علمی باید با دقت تفسیری انجام شود و نباید هر شباهت مفهومی را معادل پیشبینی علمی دانست.
کامکار برای توضیح جهانبینی خود به دانشمندانی مانند نیوتن، کپلر، رابرت بویل، فارادی، ماکسول، اینشتین، پلانک، هایزنبرگ و ادینگتون اشاره میکند؛ فیزیکدانانی که در دورههای مختلف زندگیشان با پرسشهای الهیاتی و فلسفی نیز درگیر بودهاند. از نظر او، زیبایی و قانونمندی طبیعت میتواند انسان را به تأمل درباره خالق جهان برساند.
او در پاسخ به این پرسش که چرا برخی فیزیکدانان به خداباوری رسیدهاند، حتی پرسش را معکوس میکند: چرا برخی از فیزیکدانان با وجود مواجهه روزانه با شگفتیهای جهان، خداباور نشدهاند؟
این نوع بیان، البته بیشتر بازتاب جهانبینی شخصی اوست تا نتیجهای که بتوان آن را به تمام فیزیکدانان تعمیم داد. بااینحال، نشان میدهد که کامکار فیزیک را صرفاً مجموعهای از فرمولها و قوانین محاسباتی نمیبیند؛ برای او فیزیک بخشی از یک نظام شناختی گستردهتر است که به متافیزیک و الهیات راه میبرد.
چرا مناظره را انتخاب کرد؟
ورود کامکار به مناظرههای عمومی نیز از همین نگاه سرچشمه میگیرد. او در مصاحبه خود سه انگیزه برای حضور در این برنامهها برمیشمارد: نخست، مناظره را فرصتی برای یادگیری میداند؛ دوم، آن را قالب مناسبی برای معرفی و گسترش ایدهها تلقی میکند؛ و سوم، به بازخورد مخاطبان و پرسشهایی که پس از هر برنامه مطرح میشوند اهمیت میدهد.
او حتی کامنتهای منتقدان را بخشی از فرایند یادگیری خود میداند. این نکته در فعالیت رسانهای او نیز دیده میشود. کامکار پس از برخی مناظرهها به جای آنکه بحث را با پایان برنامه تمامشده تلقی کند، به سراغ انتشار توضیحات تکمیلی و پاسخ به اختلافنظرهای باقیمانده میرود.
او در مصاحبهاش از استقبال دانشگاهیان و جامعه نخبگانی از برنامههایش سخن میگوید و در عین حال اشاره میکند که برخی مراکز حوزوی نیز نقدهایی به این فعالیتها داشتهاند. این واکنشها نشان میدهد ورود یک روحانی به مباحث تخصصی علم و فلسفه، حتی در محیطهای دینی نیز لزوماً بدون پرسش و اختلافنظر نیست.
از اثبات وجود خدا تا مناقشه آدم و نظریه تکامل
یکی از مهمترین برنامههای رسانهای کامکار، مناظره او با وریا امیری درباره موجه بودن باور به خدای ادیان ابراهیمی بود. این گفتوگو در ششم خرداد ۱۴۰۴ برگزار شد و محور اصلی آن برهان تنظیم ظریف جهان بود؛ استدلالی که میگوید برخی از ثابتهای بنیادین فیزیک و شرایط اولیه کیهان چنان هستند که تغییرات معینی در آنها میتواند امکان پیدایش حیات و ساختارهای پیچیده را از میان ببرد.
کامکار از این وضعیت بهعنوان قرینهای به سود وجود طراح هوشمند استفاده میکند. به اعتقاد او، قانونمندی جهان و امکان توصیف ریاضی طبیعت نیز پرسشی جدی پیش روی جهانبینی طبیعتگرایانه قرار میدهد: چرا جهان اساساً از قوانینی منظم پیروی میکند و چرا ریاضیات تا این اندازه در توصیف طبیعت موفق است؟
در این مناظره، بحث به برهان کیهانشناختی کلام نیز کشیده شد؛ استدلالی که از آغازمندی جهان و نیاز آن به علت سخن میگوید. کامکار همچنین به اشکال شر و اختفای الهی پرداخت؛ دو پرسش دشوار در فلسفه دین که خداباوران باید برای آنها پاسخهای استدلالی ارائه کنند.
او در پاسخ به این پرسش که چرا برخی فیزیکدانان به خداباوری رسیدهاند، حتی پرسش را معکوس میکند: چرا برخی از فیزیکدانان با وجود مواجهه روزانه با شگفتیهای جهان، خداباور نشدهاند؟
نکته جالب درباره این برنامه آن است که کامکار در کانال شخصی خود پس از مناظره توضیح داد تنها بخشی از مطالب آمادهشدهاش فرصت ارائه پیدا کرده است. او از بحث منشأ حیات، برهان کیهانشناختی کلام، استدلال استنتاج به بهترین تبیین و بساطت الهی بهعنوان موضوعاتی نام برد که به دلیل محدودیت زمان مطرح نشده بودند. نسخه کامل قسمت دوم مناظره نیز بیش از چهار ساعت به طول انجامید.
در قسمت دوم این مواجهه که در ۲۵ آذر ۱۴۰۴ برگزار شد، بحث تنظیم ظریف از فیزیک به زیستشناسی و منشأ حیات نیز گسترش پیدا کرد. نقد فرضیه چندجهانی، احتمال پیدایش حیات و مسئله شر از دیگر موضوعات مطرحشده بود. این گفتوگو نشان داد کامکار قصد دارد دفاع از خداباوری را به مجموعهای از استدلالهای مرتبط در حوزههای مختلف علمی و فلسفی متصل کند.
اما شاید بحثبرانگیزترین بخش فعالیت او، مناظرههای مربوط به خلقت انسان باشد.
آدم و حوا؛ تلاش برای جمع میان روایت دینی و تکامل
کامکار در شهریور ۱۴۰۴ در برنامهای با حضور دکتر بنیامین فراهانی، پژوهشگر حوزه تکامل، درباره نسبت نظریه تکامل و روایت دینی خلقت آدم به گفتوگو نشست. این برنامه در کانال گریناُلی منتشر شد و بر اساس آمار ثبتشده در صفحه ویدیو، بیش از ۱۷۵ هزار بازدید دریافت کرد؛ رقمی که از توجه قابلتوجه مخاطبان به این موضوع حکایت دارد.
موضوع فقط این نبود که آیا انسان از مسیر تکامل زیستی پدید آمده است یا نه. پرسش اصلی این بود که اگر نظریه تکامل را بپذیریم، جایگاه حضرت آدم(ع) در تاریخ انسان چه خواهد بود؟
کامکار در این بحث، برخلاف رویکردی که برای دفاع از روایت دینی ناچار به انکار کلی تکامل میشود، اصل نظریه تکامل را میپذیرد و تلاش میکند برداشت متفاوتی از جایگاه آدم ارائه کند. در این صورتبندی، آدم لزوماً نخستین انسان زیستی نیست، بلکه سرآغاز نبوت و حجت الهی در میان انسانهاست.
این دیدگاه در مناظره او با حامد وحدتینسب، استاد انسانشناسی پیش از تاریخ دانشگاه تربیت مدرس و رئیس انجمن باستانشناسی ایران، صورتبندی دقیقتری پیدا کرد. بحث از نظریه تکامل و شواهد باستانشناختی به مفاهیم تخصصی ژنتیک جمعیت و تبارشناسی کشیده شد.
محور استدلال کامکار، تمایز میان «نیای ژنتیکی» و «نیای دودمانی» بود. نیای ژنتیکی کسی است که بخشی از ماده ژنتیکی او به نسلهای بعد منتقل شده باشد؛ اما نیای دودمانی ممکن است در شجره خانوادگی نسلهای بعدی حضور داشته باشد، حتی اگر هیچ بخش قابل تشخیصی از DNA او در ژنوم یک فرد باقی نمانده باشد.
او با اتکا به این تمایز، این احتمال را مطرح میکند که آدم در حدود یازده هزار سال پیش در میان جمعیتهای انسانی وجود داشته و از طریق پیوندهای دودمانی به نیای مشترک انسانهای امروزی تبدیل شده باشد.
این فرضیه به معنای انکار تاریخ تکاملی انسان نیست؛ بلکه تلاشی است برای بازتعریف جایگاه آدم در چارچوبی که اصل تکامل زیستی را میپذیرد. بااینحال، این مدل باید در برابر شواهد ژنتیک جمعیت، انسانشناسی و باستانشناسی نیز پاسخگو باشد. وحدتینسب در مناظره، پرسشهایی درباره پراکندگی جمعیتهای انسانی، قدمت حضور انسان در مناطق مختلف و امکان سازگاری این فرضیه با شواهد موجود مطرح کرد.
کامکار پس از این گفتوگو موضوع را رها نکرد. او در کانال شخصیاش مجموعهای از توضیحات تکمیلی منتشر کرد و به اختلافنظر درباره اعتبار مقاله داگلاس رود در سال ۲۰۰۴، تمایز نیای ژنتیکی و دودمانی و امکان ورود یک مهاجر به شجرهنامه جمعیتهای بومی در گذر نسلها پرداخت.
در مهر ۱۴۰۵ نیز ویدیویی مستقل با عنوان «روایت آدم» منتشر کرد که در آن خوانش خود از متون اسلامی را توضیح داد. در این ویدیو، آدم(ع) بهعنوان سرآغاز نبوت و حجت معرفی میشود، نه لزوماً آغازگر بشریت زیستی. او موضوعاتی مانند پیشاآدمیان، میثاق بنیآدم، نفس واحده، دودمانهای برگزیده پیامبری و آفرینش خاص پیکره آدم را در چارچوب این تفسیر بررسی میکند.
در آبان ۱۴۰۵ نیز ویدیوی دیگری با عنوان «آدم(ع) و ژنتیک تکاملی؛ نزدیکترین نیای مشترک ما در چه زمانی میزیسته است؟» منتشر کرد که در آن به مفاهیم نیای مشترک ژنتیکی و دودمانی و پژوهشهای مربوط به زمان ظهور نزدیکترین نیای مشترک انسانها پرداخت. این پیگیری نشان میدهد که او تلاش دارد فرضیه خود را از سطح یک پاسخ مناظرهای به یک بحث مستقل و قابل بررسی تبدیل کند.
کوانتوم، اختیار و الهیات گشوده
فعالیت کامکار به مناقشه خلقت و تکامل محدود نیست. او در یکی از برنامههای خود به موضوع «فعل الهی، سیستمهای کوانتومی و آشوبی و بازخوانی آیات قرآن کریم» پرداخته است.
در این بحث، پرسشهایی درباره عدم قطعیت، علیت، پیشبینیپذیری جهان و چگونگی نسبت دادن رویدادهای طبیعی به فعل الهی مطرح میشود.
او در گفتوگو با بنیامین فراهانی به مسئله اختیار انسان نیز پرداخته است. مسئله این است که اگر خداوند به همه امور علم پیشین دارد، آیا انسان همچنان مختار است؟ آیا یافتههای علوم اعصاب درباره سازوکار تصمیمگیری مغز، اختیار را زیر سؤال میبرند؟
کامکار میکوشد میان علم پیشین الهی و اختیار انسان تفکیک قائل شود و نشان دهد دانستن یک فعل به معنای مجبور کردن فاعل به انجام آن نیست.
الهیات گشوده یا Open Theism نیز از دیگر موضوعات مورد علاقه اوست. این جریان که در الهیات معاصر مسیحی سابقه پررنگی دارد، درباره نسبت علم پیشین خداوند با آینده و اختیار انسان بحث میکند. کامکار در برنامهای مشترک با ابراهیم آزادگان نیز به این موضوع پرداخته است.
پرسش محوری این بحث آن است که اگر رفتارهای اخلاقی انسان در چارچوب فرایند تکامل زیستی توضیح داده شوند، آیا همچنان میتوان از وجود ارزشهای اخلاقی عینی دفاع کرد؟
گفتوگوی سوم او با وریا امیری نیز به مسئله تقسیم ارث در قرآن اختصاص داشت؛ موضوعی که بحث را از فلسفه وجود و کیهانشناسی به قلمرو تفسیر و احکام قرآنی منتقل میکرد.
روحانی مطلوب کامکار چه ویژگیهایی دارد؟
شاید مهمترین بخش مصاحبه کامکار، نه توضیح درباره فیزیک و تکامل، بلکه دیدگاه او درباره شیوه تبلیغ دین باشد.
او معتقد است مبلغ دینی پیش از آنکه به سراغ پاسخ دادن به پرسشهای نسل جدید برود، باید خود یک سلوک فکری جدی را تجربه کرده باشد. از نظر او، روحانیای که با پیشفرضهای تغییرناپذیر وارد گفتوگو میشود و آمادگی پذیرش حقیقت جدید را ندارد، در پاسخگویی به پرسشهای پیچیده زمانه با مشکل روبهرو خواهد شد.
کامکار صریحاً از آزاداندیشی و آمادگی برای تغییر باورهای قبلی دفاع میکند. او همچنین از اتکا به مطالب سست و احادیث نامعتبر انتقاد دارد و تأکید میکند که مبلغ دینی باید قرآن کریم، احادیث معتبر و نقلهای تاریخی قابل اعتماد را مبنای کار خود قرار دهد.
انتقاد او از سطح آشنایی برخی مبلغان با فلسفه غرب نیز قابل توجه است. به اعتقادش، محدود ماندن مطالعات فلسفی به فیلسوفانی مانند دکارت و کانت کافی نیست و پژوهشگران دینی باید تحولات فلسفی نیمه دوم قرن بیستم و جریانهای فکری جدید را دنبال کنند.
او همچنین آشنایی با زیستشناسی، عصبشناسی، فیزیک و علوم انسانی را برای روحانیون معاصر ضروری میداند. این پیشنهاد را صرفاً یک توصیه فردی نمیبیند و معتقد است مدیران حوزههای علمیه و سیاستگذاران آموزشی باید زمینه ورود جدیتر این علوم به برنامههای درسی حوزه را فراهم کنند.
در حوزه تبلیغ برای نوجوانان نیز بر شناخت نیازهای فکری دانشآموزان نخبه تأکید دارد. او از تجربه خود بهعنوان معلم پرورشی یاد میکند و میگوید در فعالیتهای تربیتی، قرآن و نماز را در اولویت قرار میداده است. به اعتقادش، اگر جوانان شیرینی و جذابیت بهرهمندی از تعالیم قرآن را تجربه کنند، مبلغ دینی بخش مهمی از رسالت خود را انجام داده است.
این نگاه، تصویری از روحانیای ارائه میکند که میخواهد به جای پاسخهای آماده، توانایی مواجهه با پرسش را در مخاطب تقویت کند.
یک حضور رسانهای که همچنان در حال گسترش است
کامکار برای فعالیتهایش به یک تریبون محدود نمانده است. کانال یوتیوب او آرشیوی از مناظرهها و سخنرانیهای فلسفی و دینی است و کانال تلگرامی «اطلاعرسانی حسین کامکار» نیز یادداشتها، اسلایدها، فایلهای علمی، توضیحات تکمیلی و اطلاعیه برنامههای او را منتشر میکند.
در کانال شخصیاش میتوان ردپای شیوه کاری او را دنبال کرد: انتشار اسلایدهای مناظره، معرفی مقالههای علمی، ارائه توضیحات درباره اختلافنظرها و حتی تشکر از افرادی که در آمادهسازی برنامهها به او کمک کردهاند.
فعالیتهای او در ماههای اخیر نیز ادامه داشته است. در آبان ۱۴۰۵، یک مناظره با حجتالاسلام علیرضا سیاحت با موضوع «اسلام و علم تجربی؛ عرضه کردن دین بر علم مجاز است؟» برای کانال یوتیوب کامکار اعلام شد. این انتخاب از جهت دیگری نیز جالب است: او این بار نه در برابر یک خداناباور یا پژوهشگر زیستشناسی، بلکه در برابر یک روحانی دیگر قرار میگیرد تا درباره حدود و ضوابط ارتباط علم تجربی با آموزههای دینی گفتوگو کند.
در واقع، کامکار به موضوعی بازگشته که از ابتدا در انتخاب مسیر زندگیاش حضور داشته است: آیا میتوان میان دستاوردهای علم جدید و معارف دینی رابطهای روشمند برقرار کرد، بیآنکه یکی را به سود دیگری کنار گذاشت؟
داستان کامکار از یک کلاس المپیاد در دوران دبیرستان آغاز شد؛ از مواجهه با معلمی که فیزیک خوانده بود و طلبه شده بود. سالها بعد، او خود در جایگاهی قرار گرفته که دانشآموزان، دانشجویان و مخاطبان عمومی میتوانند یک روحانی را ببینند که درباره نظریه تکامل با زیستشناس گفتوگو میکند، درباره وجود خدا با یک خداناباور مناظره میکند و برای توضیح یک مسئله قرآنی سراغ مقالههای ژنتیک و فلسفه علم میرود.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.