پدافند بی‌صدا؛ آلمان می‌خواهد پهپادها را بدون روشن کردن رادار شناسایی کند

به گزارش سرویس امنیتی و دفاعی تابناک، شرکت آلمانی راین‌متال در توافقی با شرکت آمریکایی Silvus Technologies تصمیم گرفته است حسگرهای غیرفعال رادیویی این شرکت را وارد معماری پدافند هوایی خود کند؛ همکاری‌ای که اگر به مرحله عملیاتی برسد، یک لایه تازه به سامانه‌های دفاعی Skynex و مرکز فرماندهی Skymaster اضافه خواهد کرد. خبر این توافق در ۸ آبان ۱۴۰۵ منتشر شد و موضوع اصلی آن، استفاده از حسگرهایی است که به‌جای ارسال امواج راداری، انتشارهای الکترومغناطیسی محیط را دریافت و تحلیل می‌کنند.

اهمیت این فناوری را باید در یک مسئله قدیمی پدافند جست‌وجو کرد: سامانه‌ای که برای پیدا کردن هدف رادار خود را روشن می‌کند، ممکن است با انتشار امواج، حضور و موقعیت خود را نیز برای تجهیزات شناسایی طرف مقابل آشکار کند. در جنگی که پهپادها، موشک‌ها و سامانه‌های جنگ الکترونیک دائماً در حال جست‌وجو و شناسایی یکدیگر هستند، هرگونه انتشار الکترومغناطیسی می‌تواند اطلاعاتی درباره فعالیت یک یگان نظامی در اختیار طرف مقابل قرار دهد.

حالا راین‌متال می‌خواهد با کمک فناوری RFeye شرکت Silvus ، امکان شناسایی بخشی از تهدیدهای هوایی را بدون انتشار سیگنال از سوی حسگر فراهم کند. این همان نقطه‌ای است که همکاری دو شرکت را از یک قرارداد معمولی تأمین تجهیزات متمایز می‌کند؛ هدف، فقط افزودن یک دستگاه جدید به پدافند نیست، بلکه تغییر در شیوه جمع‌آوری اطلاعات از محیط نبرد است.

بیشتر بخوانید!

وقتی رادار سکوت می‌کند، حسگر به امواج گوش می‌دهد

رادارهای متعارف برای کشف هدف، امواج رادیویی را به محیط ارسال می‌کنند و با دریافت بازتاب آن‌ها، اطلاعاتی درباره موقعیت و حرکت هدف به دست می‌آورند. این روش همچنان یکی از پایه‌های اصلی دفاع هوایی است، اما انتشار امواج می‌تواند برای سامانه‌های شنود و شناسایی الکترونیکی قابل تشخیص باشد. در مقابل، حسگر غیرفعال RF برای شناسایی هدف، خودش فرستنده راداری نیست؛ این تجهیزات به دنبال امواجی می‌گردند که از سوی منابع دیگر در محیط منتشر شده‌اند.

پهپادی که با اپراتور خود ارتباط رادیویی دارد، سامانه‌ای که اطلاعات موقعیت دریافت یا ارسال می‌کند یا تجهیزات الکترونیکی فعال روی یک پرنده، ممکن است نشانه‌هایی در طیف فرکانسی از خود باقی بگذارند. حسگر غیرفعال می‌تواند این انتشارها را دریافت کند، ویژگی‌های آن‌ها را بررسی کند و در صورت وجود داده کافی، به شناسایی یا تعیین موقعیت منبع انتشار کمک کند.

فناوری RFeye که شرکت Silvus در اختیار دارد، برای پایش فعالیت‌های رادیویی و تحلیل طیف الکترومغناطیسی توسعه یافته است. در توافق جدید، قرار است داده‌های این حسگرها در سامانه فرماندهی و کنترل Skymaster راین‌متال مورد استفاده قرار بگیرند. اپراتور پدافند به‌جای اتکا به یک تصویر حاصل از رادار، می‌تواند اطلاعات بیشتری از وضعیت امواج و فعالیت منابع الکترونیکی در محیط دریافت کند.

این تفاوت از نظر نظامی مهم است. در میدان نبرد، همیشه لازم نیست برای شناخت یک تهدید، مستقیماً به آن تابش راداری انجام شود. گاهی انتشارهای رادیویی خود هدف، اطلاعاتی در اختیار مدافع قرار می‌دهند. ترکیب این داده‌ها با اطلاعات رادار و سایر حسگرها می‌تواند تصویر کامل‌تری از وضعیت هوایی ایجاد کند؛ تصویری که در ادبیات نظامی از آن با عنوان Recognized Electromagnetic Picture یا «تصویر شناخته‌شده محیط الکترومغناطیسی» یاد می‌شود.

البته این فناوری یک محدودیت مهم دارد که نباید از آن عبور کرد: حسگر غیرفعال RF فقط زمانی می‌تواند از انتشارهای رادیویی برای شناسایی استفاده کند که منبع موردنظر سیگنال قابل دریافت داشته باشد. پهپادی که ارتباط رادیویی فعال ندارد، از مسیر از پیش تعیین‌شده پرواز می‌کند یا انتشارهای خود را به حداقل رسانده است، الزاماً با این روش شناسایی نمی‌شود. بنابراین حسگر RF قرار نیست جای رادار را بگیرد؛ قرار است در کنار آن کار کند و بخشی از نقاط کور سامانه شناسایی را کاهش دهد.

چرا راین‌متال سراغ Skynex رفت؟

Skynex یکی از سامانه‌های دفاع هوایی زمینی راین‌متال است که بر پایه توپ‌های خودکار و معماری یکپارچه کشف، فرماندهی و درگیری طراحی شده است. این سامانه از توپ ۳۵ میلی‌متری Revolver Gun Mk۳ استفاده می‌کند و می‌تواند با توجه به نوع مهمات و پیکربندی، برای مقابله با اهداف هوایی از جمله پهپادها به کار گرفته شود.

در چنین سامانه‌ای، فقط قدرت آتش اهمیت ندارد. توپ ضدهوایی زمانی می‌تواند مؤثر عمل کند که هدف به‌موقع کشف شود، اطلاعات آن به مرکز فرماندهی برسد و سامانه بتواند درباره نوع تهدید و ضرورت درگیری تصمیم بگیرد. هرچه اطلاعات اولیه دقیق‌تر و زودتر به دست اپراتور برسد، فرصت بیشتری برای واکنش وجود خواهد داشت.

اینجاست که نقش Skymaster پررنگ می‌شود. این سامانه، بستر فرماندهی و کنترل راین‌متال است و داده‌های حسگرهای مختلف را در اختیار اپراتورها قرار می‌دهد. قرار است اطلاعات RFeye نیز به این مجموعه اضافه شود تا تصویر هوایی و الکترومغناطیسی جامع‌تری شکل بگیرد. به زبان ساده، راین‌متال می‌خواهد پدافند خود را از سامانه‌ای متکی بر اطلاعات راداری، به مجموعه‌ای با منابع اطلاعاتی متنوع‌تر تبدیل کند.

این تغییر در برابر پهپادهای کوچک اهمیت دارد. برخی پرنده‌های بدون سرنشین سطح مقطع راداری کوچکی دارند و شناسایی آن‌ها در محیط‌های پیچیده آسان نیست. استفاده هم‌زمان از رادار، حسگرهای اپتیکی و فروسرخ و تجهیزات پایش امواج رادیویی می‌تواند احتمال کشف و تشخیص درست را افزایش دهد. البته هیچ‌یک از این ابزارها به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که همه اهداف شناسایی شوند؛ ارزش اصلی در ترکیب اطلاعات و کاهش وابستگی به یک روش واحد است.

جنگ آینده فقط جنگ موشک‌ها نیست؛ جنگ بر سر اطلاعات است

تجربه جنگ اوکراین نشان داده که پهپادهای کوچک و ارزان می‌توانند برای شناسایی مواضع، هدایت آتش، حمله به تجهیزات و مختل کردن فعالیت نیروهای زمینی استفاده شوند. در چنین میدان نبردی، هر طرف تلاش می‌کند پیش از آنکه هدف قرار بگیرد، فعالیت طرف مقابل را شناسایی کند. این رقابت فقط به برد موشک یا قدرت توپخانه محدود نیست؛ توان دیدن، شنیدن و تحلیل کردن محیط نیز به اندازه قدرت آتش اهمیت پیدا کرده است.

سامانه‌های جنگ الکترونیک در سال‌های اخیر از یک ابزار پشتیبان به یکی از اجزای اصلی عملیات نظامی تبدیل شده‌اند. پهپادها برای ارتباط با اپراتور، دریافت اطلاعات و انتقال داده به طیف الکترومغناطیسی وابسته‌اند و سامانه‌های دفاعی نیز برای شناسایی و مقابله با آن‌ها به همین محیط توجه می‌کنند. در چنین وضعیتی، پایش غیرفعال امواج می‌تواند به مدافع کمک کند بدون آنکه لزوماً موقعیت خود را با انتشار راداری آشکار کند، بخشی از فعالیت‌های الکترونیکی پیرامون را زیر نظر داشته باشد.

با این حال، نباید از یک توافق صنعتی نتیجه گرفت که پدافند راین‌متال به سامانه‌ای شکست‌ناپذیر تبدیل شده است. حسگر RF در برابر اهدافی که انتشار قابل شناسایی ندارند، محدودیت دارد و داده‌های آن نیز باید با اطلاعات سایر تجهیزات تطبیق داده شود. در محیطی که منابع رادیویی متعدد، تداخل، اخلال و فریب الکترونیکی وجود دارد، تشخیص یک سیگنال و نسبت دادن آن به یک هدف مشخص کار ساده‌ای نیست.

ارزش واقعی این همکاری زمانی مشخص خواهد شد که راین‌متال و Silvus نتیجه آزمایش یکپارچه‌سازی حسگرها با Skynex و Skymaster را منتشر کنند. تا زمان انتشار چنین داده‌هایی، نمی‌توان درباره برد کشف، دقت تعیین موقعیت، تعداد اهداف قابل رهگیری یا عملکرد سامانه در برابر پهپادهای مختلف عدد مشخصی ارائه کرد.

قرارداد جدید؛ چه چیزی مشخص است و چه چیزی هنوز محرمانه مانده؟

بر اساس اطلاعیه رسمی راین‌متال در ۸ آبان ۱۴۰۵، دو شرکت برای ادغام حسگرهای غیرفعال RFeye در سامانه دفاع هوایی Skynex و بستر فرماندهی Skymaster به توافق رسیده‌اند. راین‌متال اعلام کرده است این فناوری قرار است مکمل پوشش راداری موجود باشد و آگاهی زودهنگام از تهدیدهای هوایی را افزایش دهد.

اما در اطلاعیه منتشرشده، ارزش مالی قرارداد، تعداد حسگرهای سفارش‌داده‌شده، زمان تحویل، مشتری نهایی و مشخصات دقیق پیکربندی عملیاتی اعلام نشده است. همچنین گزارشی از تکمیل آزمایش میدانی مجموعه یکپارچه‌شده یا پذیرش عملیاتی آن منتشر نشده است. بنابراین آنچه اکنون می‌توان با اطمینان گفت، آغاز همکاری و برنامه ادغام فناوری است؛ نه استقرار قطعی یک سامانه عملیاتی در یگان‌های نظامی.

Silvus Technologies از شرکت‌های زیرمجموعه Motorola Solutions است و در حوزه ارتباطات تاکتیکی، شبکه‌های بی‌سیم نظامی و فناوری‌های مرتبط با طیف الکترومغناطیسی فعالیت می‌کند. ورود فناوری RFeye به معماری پدافندی راین‌متال نیز نشان می‌دهد شرکت‌های فعال در حوزه ارتباطات و جنگ الکترونیک، بیش از گذشته به زنجیره تولید تجهیزات دفاع هوایی نزدیک شده‌اند.

برای صنعت دفاعی اروپا، این همکاری یک پیام روشن دارد: مقابله با پهپادها دیگر فقط به ساخت موشک رهگیر یا توپ ضدهوایی محدود نیست. حسگرهای غیرفعال، نرم‌افزارهای تحلیل داده، شبکه‌های ارتباطی امن و سامانه‌های فرماندهی و کنترل، در حال تبدیل شدن به اجزای جدایی‌ناپذیر پدافند هستند. رقابت بعدی میان سازندگان تجهیزات نظامی فقط بر سر قدرت آتش نخواهد بود؛ شرکتی موفق‌تر است که بتواند اطلاعات بیشتری از محیط نبرد جمع‌آوری کند، آن‌ها را سریع‌تر به تصویر قابل استفاده تبدیل کند و امکان واکنش دقیق‌تر را در اختیار نیروهای دفاعی بگذارد.

پدافندی که بتواند بدون انتشار امواج، بخشی از فعالیت‌های الکترونیکی اطراف خود را شناسایی کند، یک مزیت اطلاعاتی به دست می‌آورد؛ اما این مزیت زمانی ارزش نظامی پیدا می‌کند که در کنار رادار، حسگرهای دیگر و سامانه فرماندهی و کنترل قرار بگیرد. توافق راین‌متال و Silvus هنوز در مرحله ادغام فناوری است، اما جهت حرکت صنعت دفاعی را نشان می‌دهد: در جنگ پهپادها، گاهی مهم‌تر از آنکه چه کسی زودتر شلیک می‌کند، این است که چه کسی زودتر متوجه حضور طرف مقابل می‌شود.