کیهان برزگر:
«هرمز» به اهرمی راهبردی در معادلات آینده ایران و آمریکا تبدیل شده است
معاون سیاسی و بین المللی مرکز مطالعات چین دانشگاه آزاد اسلامی معتقد است تحولات جنگ موجب شده است تنگه هرمز بیش از گذشته بهعنوان یک اهرم راهبردی در معادلات آینده ایران و آمریکا مطرح شود.

به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، مؤسسه مطالعات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ترکیه (SETA) در سومین نشست از مجموعه وبینارهای «Visions from Regional Capitals» ، با حضور دکتر کیهان برزگر رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علوم و تحقیقات و معاون سیاسی و بین المللی مرکز مطالعات چین دانشگاه آزاد اسلامی، به بررسی چشمانداز راهبردی ایران در دوران پساجنگ و پیامدهای آن برای معادلات امنیتی منطقه پرداخت.
محور اصلی این نشست، بازسازی توان بازدارندگی ایران، نقش فناوریهای نظامی در تغییر موازنه قدرت، آینده همکاریهای منطقهای، روابط تهران و آنکارا و جایگاه تنگه هرمز در ترتیبات امنیتی و اقتصادی خاورمیانه بود.
ایران با فناوریهای «میانی» در برابر تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل مقاومت کرد
دکتر برزگر در بخش نخست سخنان خود، با تأکید بر نقش فناوریهای موسوم به «میانی» (Middle Technology) ، شامل پهپادها و موشکها، اظهار داشت که ایران توانسته است با اتکا به این ظرفیتها، در برابر تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل مقاومت کند و مانع تحقق اهداف نظامی آنها شود. از نگاه وی، این تحول نقطه عطفی در مفهوم بازدارندگی به شمار میرود؛ زیرا نشان میدهد یک قدرت منطقهای، حتی در شرایط برخورداری طرف مقابل از فناوریها و تجهیزات نظامی پیشرفتهتر، میتواند با استفاده از ابزارهای در دسترس و مقرونبهصرفه، موازنه عملیاتی را تحت تأثیر قرار دهد. بر همین اساس، وی معتقد است ایران در دوران پساجنگ، برخلاف برخی ارزیابیها، لزوماً در موقعیت ضعیفتری قرار نگرفته است، بلکه مقاومت در برابر فشار نظامی میتواند موقعیت چانهزنی تهران را در مذاکرات احتمالی آینده تقویت کند و امکان پافشاری بر اصول و ملاحظات راهبردی خود را فراهم آورد.
وی در ادامه، با اشاره به ناکامی سامانههای تسلیحاتی پیشرفته کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در متوقف کردن ایران، بر تغییر ماهیت بازدارندگی در منطقه تأکید کرد و آینده این معادله را بیش از گذشته متکی بر قدرتهای میانی و بهرهگیری از فناوریهای قابل دسترس دانست. از این منظر، تحولات جنگ را باید در شکلگیری برداشت جدیدی از امنیت منطقهای نیز مؤثر دانست؛ برداشتی که در قالب ابتکارهایی نظیر پیمان مکه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان نمود یافته است. به اعتقاد برزگر، جنگ نشان داد که اتکای صرف به تسلیحات پیشرفته و ترتیبات امنیتی مبتنی بر قدرتهای خارجی، تضمینکننده ثبات نیست و کشورهای منطقه ناگزیرند راهحلهای بومی را در اولویت قرار دهند. وی همچنین پایداری ایران در جنگ و توانایی آن در مدیریت ذخایر مهمات و استمرار عملیات را از عوامل مؤثر بر موقعیت راهبردی تهران ارزیابی کرد؛ عاملی که به باور او میتواند در هرگونه مذاکره آتی، قدرت چانهزنی ایران را افزایش دهد.
همکاری منطقهای در خلیج فارس دیگر صرفاً یک گزینه دیپلماتیک نیست
در بخش دیگری از نشست، دکتر برزگر به تأثیر جنگ بر ضرورت همکاریهای منطقهای پرداخت و توضیح داد که اگرچه پیش از جنگ نیز گفتوگوهایی درباره همگرایی و همکاری امنیتی میان کشورهای منطقه وجود داشت، اما پیامدهای مستقیم جنگ، از جمله اختلال در خطوط هوایی، تجارت و زندگی روزمره کشورهای جنوب خلیج فارس، امنیت این کشورها را بیش از گذشته به یکدیگر پیوند زده است. از این رو، همکاری منطقهای دیگر صرفاً یک گزینه دیپلماتیک نیست، بلکه به ضرورتی برای مدیریت بیثباتی و کاهش آسیبپذیریهای مشترک تبدیل شده است. وی در همین چارچوب، به شکلگیری نوعی انسجام داخلی در ایران نیز اشاره کرد و معتقد بود ماهیت مستقیم و ملموس جنگ، موجب تقویت همبستگی ملی و شکلگیری اجماعی سیاسی حول ضرورت دفاع از کشور شده است؛ ظرفیتی که از نظر او، در شرایط جنگی میتواند بر محاسبات راهبردی طرف مقابل تأثیر بگذارد.
برزگر در ارزیابی موضع ایران نسبت به پیمان مکه، حمایت تهران از همکاری میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را در چارچوب مخالفت با مداخله و حضور قدرتهای فرامنطقهای تحلیل کرد. به گفته وی، ایران همگرایی منطقهای را برخلاف رویکرد اسرائیل، در راستای منافع امنیتی خود میداند؛ زیرا حضور بازیگران خارجی در ترتیبات امنیتی خاورمیانه، به تشدید شکافها و افزایش بیثباتی منجر میشود. با این حال، مسئله اصلی در این میان، ایجاد توازن میان همکاری کشورهای منطقه و تداوم حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس است. وی تأکید کرد که تهران میان کشورهای جنوبی خلیج فارس و پایگاههای نظامی آمریکا تمایز قائل است و هدف قرار دادن این پایگاهها را نه اقدامی علیه همسایگان، بلکه بخشی از راهبرد دفاعی و تلاش برای منطقهای کردن بازدارندگی خود میداند.
از سوی دیگر، برزگر راهبرد ایران در دوران پساجنگ را مبتنی بر ترکیب همزمان بازدارندگی و دیپلماسی توصیف کرد. به باور وی، ایران در جریان جنگ تجربه عملیاتی جدیدی به دست آورده و در صورت ضرورت، آمادگی دارد سطح تقابل را افزایش دهد؛ با این حال، این آمادگی نظامی به معنای کنار گذاشتن مسیر دیپلماتیک نیست. تهران ضمن حفظ کانالهای ارتباطی، دیپلماسی منطقهای را ابزاری برای تسهیل دستیابی به توافق با آمریکا میداند. با توجه به سطح بیاعتمادی ایران نسبت به واشنگتن، کشورهای همسایه میتوانند در هرگونه توافق یا ترتیبات احتمالی کاهش تنش، نقش تضمینکننده و میانجی را ایفا کنند. از این منظر، هدف ایران صرفاً دستیابی به توقف درگیری نیست، بلکه شکلدهی به ترتیباتی است که ضمن جلوگیری از تکرار جنگ، موقعیت منطقهای و ظرفیت بازدارندگی تهران را نیز حفظ کند.
در ادامه، دکتر برزگر به روابط ایران و ترکیه پرداخت و با تأکید بر پیوندهای تاریخی و تمدنی دو کشور، اظهار داشت که تهران و آنکارا به دلیل شناخت متقابل از منطق سیاسی و امنیتی یکدیگر، حتی در دورههای اوج اختلافنظر درباره تحولات عراق و سوریه نیز توانستهاند روابط خود را مدیریت کنند. از نگاه وی، حضور ترکیه در پیمان مکه میتواند برای ایران عاملی اطمینانبخش و متوازنکننده باشد؛ زیرا آنکارا از رویکردی دیپلماسیمحور برخوردار است و نسبت به پیامدهای منفی حضور نظامی قدرتهای خارجی بر ثبات منطقه آگاهی دارد. در این چارچوب، همکاری ایران و ترکیه و تقویت سازوکارهای منطقهای میتواند در کاهش تنشها و شکلدهی به نظم امنیتی مبتنی بر مشارکت کشورهای منطقه مؤثر باشد.
وی همچنین با بازگشت به موضوع پایگاههای نظامی آمریکا، تأکید کرد که تجربه جنگ، برداشت ایران از تهدید ناشی از این پایگاهها را تشدید کرده است. به گفته او، تسلیحاتی که طی سالها از مسیر تنگه هرمز به منطقه منتقل شده بود، در پایگاههای آمریکا مستقر شده و از این ظرفیتها برای حمله به ایران استفاده شده است. اگرچه برخی تحلیلگران عرب، وجود پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایه را توجیهی برای هدف قرار دادن خاک این کشورها نمیدانند، اما از منظر تهران، این پایگاهها عملاً بخشی از زیرساخت عملیاتی حمله علیه ایران محسوب میشوند. این برداشت، مسئله حضور نظامی قدرتهای خارجی را به یکی از محورهای اصلی محاسبات امنیتی ایران در دوران پساجنگ تبدیل کرده است.
در بخش پایانی، برزگر با تأکید بر اهمیت راهبردی تنگه هرمز تصریح کرد که ایران تمایلی به بازگشت وضعیت این آبراه به شرایط پیش از جنگ ندارد. وی با اشاره به سابقه تاریخی توجه ایران به ظرفیتهای راهبردی تنگه هرمز، حتی در دوره پیش از انقلاب اسلامی، و نیز مقاله علمی خود با عنوان «کنترل حسابشده تنگه هرمز» که حدود پانزده سال پیش منتشر شده است، توضیح داد که استفاده از موقعیت ژئوپلیتیکی این آبراه بهعنوان اهرم راهبردی، همواره در محاسبات امنیتی ایران جایگاه داشته است. به اعتقاد وی، حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران با هدف تضعیف یکی از مهمترین ابزارهای چانهزنی تهران صورت گرفت؛ با این حال، تحولات جنگ موجب شده است تنگه هرمز بیش از گذشته بهعنوان یک اهرم راهبردی در معادلات آینده ایران و آمریکا مطرح شود. در این چارچوب، هرمز دیگر صرفاً یک گذرگاه اقتصادی و تجاری نیست، بلکه به مسئلهای مرتبط با امنیت ملی، قدرت چانهزنی و جایگاه منطقهای ایران تبدیل شده است.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.