چین میانجی مذاکرات ایران و آمریکا می شود؟/ از مذاکرات قطر تا ابتکار تازه پکن

به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، در روزهای اخیر، مذاکرات و رایزنی‌های غیرمستقیم ایران و آمریکا در قطر بار دیگر توجه‌ها را به امکان احیای مسیر دیپلماسی معطوف کرده است. 

در شرایطی که اختلافات بر سر چارچوب توافق، تضمین‌های اجرایی و نحوه پایبندی طرفین همچنان پابرجاست، تحرکات همزمان عمان و چین می‌تواند نشان‌دهنده تلاش برای ایجاد مسیرهای مکمل در جهت کاهش تنش باشد.

گزارش‌هایی که پیش‌تر از مذاکرات سه‌جانبه تهران، پکن و مسقط منتشر شده بود، اکنون با دیدار مقام امنیتی ایران و وزیر خارجه چین اهمیت بیشتری یافته است؛ دیداری که در آن، علاوه بر روابط دوجانبه، موضوع تحولات منطقه و ضرورت بازگشت به مسیر سیاسی مورد توجه قرار گرفت.

وانگ یی: مذاکره تنها راه حل بحران منطقه است

وزارت خارجه چین در بیانیه‌ای درباره دیدار «وانگ یی»، وزیر امور خارجه جمهوری خلق چین و علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایراناعلام کرد که وزیر خارجه چین، گفت‌وگو و مذاکره را تنها راه حل درگیری‌های جاری در غرب آسیا دانسته و حمایت پکن از ایران در حفظ حاکمیت و امنیت خود را تکرار کرده است.

وانگ یی همچنین آمادگی چین برای همکاری با همه طرف‌ها به منظور بازگرداندن صلح منطقه‌ای را مورد تأکید قرار داد. 

موضع اعلام‌شده پکن بر ضرورت حرکت طرف‌های درگیر به سوی راه‌حل سیاسی، پرهیز از توسل مجدد به زور و اتخاذ رویکردی منطقی و عمل‌گرایانه استوار است.

در این بیانیه، وزیر خارجه چین تصریح کرده است که درگیری‌های جاری در خاورمیانه طولانی شده و دامنه آن در حال گسترش است؛ وضعیتی که به اعتقاد پکن، مسئولیت‌پذیری طرف‌ها در قبال مردم و آینده منطقه را ضروری‌تر می‌کند.

ابتکار شی جین‌پینگ؛ محور اصلی دیپلماسی منطقه‌ای چین

نکته قابل توجه در مواضع اخیر پکن، تأکید صریح بر ابتکارات و پیشنهادهای رئیس‌جمهور چین برای آرام‌سازی اوضاع خاورمیانه است. 

وانگ یی اعلام کرده که چین مایل است از مجموعه ابتکارات شی جین‌پینگ حمایت کرده و همکاری با همه طرف‌ها را برای بازگرداندن صلح منطقه‌ای ادامه دهد.

به گزارش تابناک، شی جین‌پینگ برای حفظ و تقویت صلح و ثبات در خاورمیانه، چهار اصل را مطرح کرده است که چارچوب اصلی رویکرد دیپلماتیک پکن به تحولات منطقه را تشکیل می‌دهد: نخست، همزیستی مسالمت‌آمیز و تلاش برای بهبود روابط کشورهای منطقه از طریق ایجاد یک ساختار امنیتی مشترک، جامع و پایدار؛ دوم، احترام به حاکمیت ملی، امنیت و تمامیت ارضی کشورها؛ سوم، پایبندی به حاکمیت قانون بین‌المللی، منشور سازمان ملل و مخالفت با برخورد گزینشی با قواعد بین‌المللی؛ و چهارم، ایجاد توازن میان توسعه و امنیت با این استدلال که امنیت پیش‌شرط توسعه و توسعه پشتوانه ثبات و امنیت است.

این تأکید نشان می‌دهد که پکن تلاش دارد تحرکات دیپلماتیک خود را در چارچوبی مشخص و مبتنی بر یک رویکرد سیاسی کلان تعریف کند؛ رویکردی که بر حل‌وفصل اختلافات از مسیر گفت‌وگو، احترام به حاکمیت کشورها، مخالفت با تشدید تنش و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای استوار است.

این چارچوب، به‌ویژه پس از میانجیگری چین در توافق ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. پکن تلاش دارد نشان دهد که می‌تواند در کنار نقش اقتصادی خود، به بازیگری مؤثر در مدیریت بحران‌های سیاسی و امنیتی خاورمیانه تبدیل شود.

تهران از نقش فعال‌تر چین استقبال می‌کند

در سوی دیگر، علی باقری کنی در دیدار با وانگ یی، دیدگاه‌ها و مواضع ایران درباره تحولات منطقه‌ای را تشریح کرده و بر عزم تهران برای حفاظت از امنیت، حاکمیت و تمامیت ارضی خود تأکید داشته است.

بر اساس بیانیه وزارت خارجه چین، باقری همچنین از ابتکارات و پیشنهادهای شی جین‌پینگ و موضع ثابت پکن در حمایت از چندجانبه‌گرایی قدردانی کرده و ابراز امیدواری کرده است که چین نقش مهم‌تری در صلح بین‌المللی و منطقه‌ای ایفا کند.

این موضع می‌تواند بیانگر تمایل تهران به استفاده از ظرفیت دیپلماتیک چین در شرایط افزایش فشارهای امنیتی و سیاسی باشد؛ به‌ویژه اگر پکن بتواند در کنار عمان و دیگر بازیگران، به ایجاد زمینه‌ای مناسب برای پیشبرد مذاکرات کمک کند.

آیا پکن می‌تواند مسیر توافق ایران و آمریکا را هموار کند؟

تحولات اخیر نشان می‌دهد که چین دست‌کم در سطح مواضع رسمی، بر ضرورت حل سیاسی بحران و آمادگی برای همکاری با همه طرف‌ها تأکید دارد. با این حال، تبدیل این مواضع به ابتکاری عملی برای میانجیگری میان ایران و آمریکا حائز اهمیت است.