نوبت به پالایش شعر سهروردی، سعدی، حافظ، شمس و مولوی نرسیده؟!
چنین ابتکارات تنها با همین اندیشههای ساده، باطل بودنش ثبت میشود و ضروری است اگر قرار بر جایگزینی لغات فارسی به جای لغات انگلیسی و فرانسوی و روسی و عربی و... است، در حد منطقی در این زمینه پیش رفت و تعاملات زبانی و تبادل لغات را تهاجم تلقی نکرد که دیگر لغات نیز چنین نکردهاند.

به گزارش «تابناک»، پیش از هر سخن، در این اشعار، عبارت شاکله، معنای عمق و البته ریشه هر یک از آنها اندکی اندیشه کنید:
«انا من اهوی و من اهوی انا ـ نحن روحان حللنا بدنا / فاذا ابصرتنی ابصرته ـ و اذا ابصرته ابصرتنا» (عوارف المعارف، سهروردی)؛ «و لیکن بکت قبلی فیهج لی البکا ـ بکاها فقلت الفضل للمتقدم / فلو قبل مبکاها بکیت صبابه ـ بسُعدی شفیتُ النفس قبل التندم» (مقالات شمس، شمس تبریزی)؛ «حق تعالی خلق را گوید بحشر ـ ارمغان کو از برای روز نشر / جئتمونا و فرادی بینوا ـ هم بدان سان که خلقناکم کذا» (مثنوی معنوی، مولوی)
«تَقولُ هذا مَعهُ مَیّتٌ ـ وَ اِنَّما الرُّقْیَةُ للنّائِم / پیری که ز جای خویش نتواند خاست ـ الاّ به عصا کیش عصا برخیزد» (گلستان، سعدی) «بشری اذ السلامه حلت بذی سلم ـ لله حمد معترف غایه النعم / آن خوش خبر کجاست که این فتح مژده داد ـ تا جان فشانمش چو زر و سیم در قدم» (دیوان حافظ).
همان گونه که اشاره شده، این اشعار متعلق به شاعران عرب نیست و سهروردی، شمس، مولوی، سعدی و حافظ به عنوان بخش مهمی از مفاخر ادبیات فارسی با چنین عبارات و جملات سراسر یا نیمه عربی، نه این ابیات که هزاران بیت مهم را سرودهاند و بر آنها شرحهای فراوانی نگاشته شده است؛ اما متأسفانه این ابیات هنوز با جایگزینی کلمات فارسی، پالایش نشدهاند!
پالایش و حذف لغات عربی و جایگزینی لغات فارسی؛ امری عجیب و غیرمنطقی است؟ این گونه به نظر نمیرسد و اگر روزگاری شنیدید که برخی در پی چنین هدفی برآمدهاند، تعجب نکنید. این روحیهای است که در سالهای اخیر به شدت تشدید شده و بر ادبیات ایران با رویکرد افراطگونه سایه انداخته است؛ رویکردی که بر مبنای آن باید تا سرحد توان کلمات عربی را از زبان فارسی حذف کرد و جایگزین فارسی برای آن گذارد؛ کلماتی که برخی آنها اساساً معادل تاریخی فارسی ندارد و از آغاز همان لغت عربی کارکرد داشته و حالا پس از هفتصد سال، قصد حذفش را داریم!
چنین رویکردی باعث شده در سالهای اخیر، شاهد رشد شدید لغتسازیهای باشیم که تنها در کتب دوایر طراح این لغات ثبت میشود و حتی رسانهها نیز به بهره برداری از این لغات و خرده دستور زبانهای تازه که شکل نوشتاری را عجیب و حتی بعضاً خنده دار مینماید، رغبتی ندارند.
برای نمونه میتوان به تلاش برای تعریف «ی» به جای «ء» و «ِ» بود که بسیار جملات را خنده دار میکرد، چرا که اساساً این حرف زبان فارسی یک حرف چسبان است و مثلاً «ساخته ی» با نچسباندن حرف چسبان، از اساس با فلسفه حروف فارسی در تناقض است و زبان فارسی را پیچیدهتر از اکنون میسازد که با پس زدن افکار عمومی، این تعاریف شاز همچون عضو پیوندی ناهمخوان، نتوانست بر خلاف برخی ابداعات ارزشمند به ملحقات زبان فارسی افزوده شود.
آنچه مسلم است، هیچ ناظر منصفی با واژه سازیهای منطقی و البته «ریشهدار» و همچنین خلاقیتهای نو برای تکمیل ادبیات فارسی اختلاف نظری ندارد؛ مشروط به آنکه در این زمینه شرط اعتدال رعایت نشود و همچون روزگار کنونی، درصدد حذف تمامی واژگان غیرفارسی از جمله واژگان عربی به عنوان دارای بیشترین اشتراکات با فارسی، برنیاییم که در این صورت منطق ایجاب میکند در قبال چنین زیاده روی ایستاد و پذیرفت که این لغات نیز بخشی از زبان فارسی شده و بزرگترین ادیبان نیز از این عبارات به هنرمندانهترین صورت ممکن بهرهبرداری کردهاند.
حال اگر قرار باشد داد سخن برآورد و عربی را به کل حذف کرد، باید پرسید چگونه و تا چندصدسال قرار است چنین دایره واژگان بزرگی را گرد آورد و چند صد سال دیگر برای تثبیت جایگزینی این واژگان زمان نیاز است؟!
ماجرا هنگامی نگران کنندهتر میشود که عدهای همین حد را نیز کافی ندانسته و تأکید دارند که این رسم الخط نیز ربطی به فارسی ندارد و باید به رسمالخطهای باستانی ایران بازگشت! چنین رویکردی البته غیرعملی است اما بر فرض محال که عملی باشد، عملاً حذف سعدی و حافظ و مولوی و سنایی و... است.
هم اینک نیز برخی از اشعارِ این شعرا بدون مطالعه ادبیات به لحاظ درک معنای ظاهری نیز چندان آسان نیست. حال تصور کنید که چند نسل دیگر اساساً کودکان ایرانی کلامی عربی ندانند. چند تن از ایشان توان درک اشعار حافظ را دارند و مصرع «الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها» برای دانشجویان ادبیات تنها قابل درک خواهد بود و اساساً میزان نسل آینده، توان برقراری ارتباط با این شعرا را که بدون هیچ واهمهای به شدت از کلمات عربی بهره جستهاند، کمتر خواهند داشت و رابطه نسلهای آینده با تاریخ و میراث فرهنگیشان این گونه منقطع خواهد شد.
در این باره باید گفت که چنین ابتکارات تنها با همین اندیشههای ساده، باطل بودنش ثبت میشود؛ بنابراین، ضروری است اگر قرار بر جایگزینی لغات فارسی به جای لغات انگلیسی و فرانسوی و روسی و عربی و... است، در حد منطقی در این زمینه پیش رفت و تعاملات زبانی و تبادل لغات را تهاجم تلقی نکرد که دیگر لغات نیز چنین نکردهاند.
انگلیسیها که سالیانه با زایش و نه تصویب و ابلاغ لغات تازهای روبهروست، هیچ گاه «Sir» که زبانشناسان از ریشه «شیر» خواندهاش با واژه دیگری (به رغم این حجم تولید واژه) جایگزین نکردهاند و قرارداد کلامی تاریخی بر کلمهای را که معنای مشخصی دارد، حفظ کردهاند یا هیچ گاه درصدد حذف لغات فرانسه و امروزه در زبان انگلیسی حتی واژههای سرخپوستی نیز رسوخ کرده و شاید یکی از دلیل رشد انگلیسی ـ به جز بحث استعمارگری و دامنه امپراتوری سابق بریتانیا ـ عدم تقابل با دیگر زبانها و اشتراکات لغوی است که به عنوان یک ارزش افزوده به انگلیسی افزوده شده است.
بنابراین چه نیکوست که در یک حوزه حساس، افراط و تفریط را به حاشیه برانیم و نه دیگر زبانها را جایگزین زبان فارسی کنیم و نه زبان فارسی را به کل از هر لغتی که در تاریخ در بستر کلام فارسی نشستهاند، زدود و پالایش کرد. منطق ایجاب میکند که باید راه میانه گرفت و «پارسی» را غلیظتر از این بزرگان نگفت و در برخورد با جملهای عربی گارد نگرفت، مگر آنکه در حدود شاعر نامبرده و حتی شاعران شاخص معاصر وفادار به سبک ایشان، مدعی بود.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
ما که یادمان نمیاد. فکر کنم تنها فردی باشه که یادت مونده.
آی کیو! این بنده خدا که نگفته نشست سال 1872! منطورش جلسه 1872 زبانشناسان هست.
شماره جلسه رو گرفته.
سوئد خوش میگذره؟
داداش کلمه ی "اساساَ"که شما به کار برده اید عربی میباشد در حد تیم ملی !!!
مقاله بسيار قابل استفاده بود. اما درخصوص نظرات كاربران محترم بنظر ميرسه كلي خلط مبحث داره ميشه.
بنده نظرم رو درمورد برخي از كامنت ها بيان ميكنم:
زبان فارسي برابر قانون اساسي زبان رسمي كشور هست. نه زبان ملي.
كشور ما مليتهاي مختلفي داره كه هركدام زبانهاي ملي خودشون رو دارند كه گاهي حتي در ريشه هاي زباني هم كاملا متفاوت هستند. اميدوارم در بيان نظرها به اين واقعيت بسيار مهم توجه بشه.
ضمن اينكه درخصوص زبانهاي دنيا بررسي ها و پژوهشهاي مختلف و جامعي توسط متخصصين و سازمانهاي مرجع از جمله يونسكو صورت گرفته كه براي ارزيابي هر زبان (بيشتر در 2 بخش قواعد زباني و تعداد تكلم كنندگان) ميتونه مورد استفاده قرار بگيره. پس بهتره بجاي آمارسازي نكنيم.
اساسا ،معادل، تاریخی در این متن عربی است ضمن اینکه مردم ترکیه و تاجیکستان واقعا از پیشینه فرهنگی خود جدا شده اند و باید عده ای بیایند و کتابها را برای نسل هی بعدی به خط جدید ترجمه کنند بچه فارسی زبان ایرانی می تواند به اندازه فهم و درک خود از بوستان و کلستان و ... بهره ببرد
خواستی کلاس بگزاری کلمات عزیز ، صورت، قابل، درک، تاکید، معادل، مرحله، بعد، واردات، جدید و نسبتا در سه خط نظرت همه عربی اند
اتفاقا حرف این مقاله بسیار بجاست در مورد پالایش کلمات علمی. چون فارسی واقعا زبان ادبیات وفلسفه است ولی واقعا در علوم جدید از قدیم هیچ پیشرفتی نداشتهحتی دانشمندان قدیم ایران نیز عربی می نوشتند که زبان علمی آن قرون بود. حالاهم بسیار اشتباه است که واژگان علومی که ما نقشی در تولید آنها نداشته ایم جایگزین کنیم. مثل شیمی یا فیزیک یا اختراعات جدید (رجوع کنید به انبوه واژه ها که خواسته اند معادل کنند مثل انرژی، اکتیواسیون، راکتور، کامپیوتر، تلفن و هلیکوپتر یا جدول تناوبی و عناصر و ...) مثلا تلفن همراه که جایگزین موبایل شده خودش لغت تلفن دارد و این دیگر مسخره است. در ترجمه واقعا معادل بسیاری از لغات لاتین نمی توان فارسی گذاشت. در کل زبانهای دیگر دنیا هم در مقابل علوم موضع نمی گیرند و متون مذهبی و علمی لغات مثلا لاتین دارند. مثل ما که زبان مذهبی ما که عربی است. گرچه غلط رایج است که الفبای عربی را فارسی تلفظ می کنیم و این به نظرم نیاز به بازنگری اساسی دارد که چند نوع ذ، ز، ظ، ض داریم ولی همه را ز تلفظ می کنیم و غیره ...
کلمات عربی بیخیال ورود این کلمات خارجی بگیرید که این تلویزیون شورش در آورده مجری ها یک کلمه انگلیسی نگن می گویند کلاس نداره
شما يادتونه؟ من كه يادم نمياد. آخه مال خيلي وقت پيشه
آفرین
قابل توجه دوستان گرامی این که در کلیه کشورهایی که اسلام به آنجا وارد شده است به شکل گسترده ای لغات و کلمات عربی استفاده شده و این مختص زبان فارسی نیست در زبان ترکی شاید بیشتر از زبان فارسی از کلمات عربی استفاده می شود همچنین در کلیه زبانهای امروز دنیا لغات و واژگان انگلیسی و فرانسوی و روسی و ... نیز به شکل گسترده ای وجود دارد ولی نمی دانم چرا این حساسیت در ایران و آن هم فقط روی واژگان عربی بسیار زیاد است ؟
این چه استدلالیه آخه؟؟
به عنوان مثال کلمه پرکاربرد تر از کامپیوتر میخوای؟ توی زبان فرانسه به جای کامپیوتر اردیناتور رو درنظر گرفتن. چون کامپیوتر انگلیسیه.
برو خودت رو مسخره کن
افراط و تفریط در هیچ کاری روا نیست.
موافقم حرف دل شهرستانی ها رو گفتی
آفرین....
آفرین - بسیار زیبا بود . زیباتر آنکه در متن هیچ کلمه تازی (عربی) استفاده نشده بود
شاذ درست است نه شاز
آرامگاه شیخ اشراق/سهروردی در حلب سوریه در خطر است دوستان. لطفا اطلاع رسانی کنید. صدهاسال قبل او را در سوریه کشتند.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.