رفتن به محتوای اصلی
آخرین خبرغیبت معنادار بختیاری‌زاده در تمرین استقلال
36بازدید
۶۲

راهکاری برای تغییر معادل‌سازی «زیرموشی» برای «موس پد»؛

معادل‌سازی مکانیکی، زبان روز فارسی را کاریکاتوری نکند

واژه‌هایی که خلق و در فرهنگستان تصویب می‌شود، بیشتر غیرکاربردی و بعضاً خنده‌دار است؛ اتفاقی که روز گذشته با اعلام گروهی از واژگان، از سوی اصحاب نظر تأکید ویژه شده و به حرمت حضور برخی بزرگان، درباره‌اش موضع رسانه‌ای در پیش نگرفته ‌و نمی‌گیرند و اتفاقاً همین مراعات‌ها، آفت ادبیات فارسی شده است.

معادل‌سازی مکانیکی، زبان روز فارسی را کاریکاتوری نکند
برخی از واژه‌ها که به تازگی از سوی فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی تصویب شده، بار دیگر منجر به وارد آمدن نقدهایی به شیوه جایگزینی واژه‌های فارسی به جای واژه‌های انگلیسی شده و در این زمینه، مدل جایگزینی واژه‌ها به طور جدی به چالش کشیده شده است؛ اما برای تغییر این وضعیت چه راهکاری می‌توان پیش روی فرهنگستان گذارد تا ورای نقد این واژه‌سازی‌ها رفت؟

به گزارش «تابناک»، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، بخشی از تازه‌ترین واژه‌های مصوب خود را معرفی کرد. البته هرچند گروهی از این واژگان‌ پذیرفته است و اساساً برخی این واژگان در زبان عموم جاافتاده، برخی از آنها قابل هضم نیست و بعید است در زبان فارسی نیز جا بیفتد، کما اینکه بسیاری از واژگان مصوب فرهنگستان در چند دهه اخیر، نتوانسته جای خود را در زبان عامه مردم و حتی در ادبیات مکتوب باز کند و تلاش‌های مسئولان فرهنگستان نیز نتوانسته کارساز ‌واقع شود.

مهم‌ترین نهاد شکل‌دهنده رسم‌الخط و ادبیات فارسی در وسعت جغرافیای سیاسی کشورمان ـ به رغم حضور شمار چشمگیری از چهره‌های فرهنگی برجسته در ترکیب رسمی‌اش ـ کمترین خروجی مفید و جدی را در این دوران ‌داشته و همین خروجی نیز نتوانسته تغییر محسوسی در ادبیات فارسی پدید آورد، تا آنجا که در ‌‌نهایت برای تغییرات به سراغ کتاب‌های درسی دوره دبیرستان رفته‌اند و برخی تغییرات مصوب فرهنگستان را در این نقطه اعمال کرده‌اند؛ تغییراتی که بخش‌هایی از آن ‌هضم شدنی نیست!

در گروه واژه‌گزینی فرهنگستان، نزدیک ‌۷۰ کارگروه تخصصی واژه‌گزینی با همکاری بیش از ۳۵۰ استاد و کار‌شناس و متخصص در حوزه‌های گوناگون علوم و فنون فعالیت دارند. هر کارگروه پس از گردآوری پیکره واژگانی خود، برای هر واژه، پرونده‌ای به نام کاربرگه تشکیل می‌دهد که در آن اطلاعاتی از قبیل واژه بیگانه به زبان انگلیسی و زبان‌های دیگر، تعریف واژه، منشأ زبانی و ریشه‌شناختی واژه، ترکیبات و مشتقات و واژه‌های مرتبط با آن، معادل‌های به‌کاررفته در برابر این واژه در زبان فارسی، مقوله دستوری و جز آن درج شده؛ اما به ‌رغم این پروسه‌ اعلام شده، نوع تغییرات مصوب بعضاً عجیب و اسباب خنده می‌شود!

معادل‌سازی مکانیکی، زبان روز فارسی را کاریکاتوری نکند

معادل‌های مصوب در پایان هر سال به صورت فرهنگ منتشر و برای آگاهی علاقه‌مندان و کار‌شناسان، در وب‌گاه فرهنگستان درج می‌شود و تا سه سال، در صورت دریافت پیشنهاد‌ها و معادل‌های بهتر، قابل تغییرند؛ اما حقیقت امر آن است که بیشتر این واژه‌ها تغییر نمی‌کند و اساساً سازوکارِ فعالی برای جذب پیشنهادهای عموم مردم و به طور خاص دانشجویان و فارغ‌التحصیلان ادبیات برای جایگزینی واژه‌های قبلی وجود ندارد.

نخستین عامل جا افتادن معادل فارسی یک واژه انگلیسی، سرعت عمل در معادل سازی پیش از تثبیت واژه انگلیسی در گفتمان فارسی است. هنگامی که یک پدیده جدید شکل می‌گیرد، باید پیش از فراگیری و ورود به ایران، فرهنگستان زبان فارسی معادل‌سازی کند و وقتی مردم برای ترجمه نام یک ابزار یا عبارت نوظهور غیرفارسی به لغت‌نامه مراجعه کردند، معادل فارسی‌اش در لغت‌نامه‌های انگلیسی به فارسی موجود باشد، نه اینکه با سرعت حلزون واژه سازی‌ها صورت پذیرد و جامعه که با اصل واژه اخت شده، معادل فارسی‌اش را پس بزند.

البته این تنها مشکل جدی در واژه‌سازی نیست و نامفهوم بودن واژه‌ها، کارکرد داشتن معادل انتخاب شده در زبان فارسی و ترجمه مکانیکی، از دیگر آفات‌ رایج در معادل‌سازی است. باید پذیرفت بسیاری از واژه‌ها اساساً قابل هضم نیستند؛ برای نمونه، به جای انتخاب «موشواره»‌ معادل «موس» و «زیرموشی»‌معادل «موس پد» می‌توان از واژه‌ای قابل هضم‌تری استفاده کرد. البته باید این واژه‌سازی در همان زمان ‌اختراع «موس»، ‌صورت ‌پذیرد و بعید است بتوان با اقدامات دستوری، این واژه‌ها را در سطح عموم تغییر داد.

از سوی دیگر، ساختار زبان فارسی و انگلیسی متفاوت است و نمی‌توان واژه‌ای چون «موش» و نظایر آن که در زبان امروزی کاربرد مشخصی دارد، صرفاً با افزودن یک پیشوند یا پسوند نچسب ـ که گاهی «ه» و «ی» است ـ برای وسیله‌ای دیگری به کار برد، زیرا مخاطب این واژه را نمی‌پذیرد و ترجمه کلمه به کلمه و مکانیکی فاقد اثربخشی خواهد بود، کما اینکه تاکنون فاقد قدرت فراگیری بوده است.

افزون بر همه این‌ها، خلاقیت در واژه‌سازی نقش فراوانی دارد که طبیعتاً یک گروه ده نفره نمی‌توانند ‌این خلاقیت عظیم را داشته باشد که برای یک ملت واژه‌سازی کنند؛ بنابراین و طبیعتاً باید از ظرفیت عموم مردم در این زمینه بهره برد.
Googleافزودن تابناک به منابع ترجیحی گوگل

تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

اشتراک گذاری

گزارش خطای خبر

اگر اشتباهی در این خبر دیدید، به تحریریه اطلاع دهید.

نظرات بینندگان

انتشار یافته:
۶۲
در انتظار بررسی:
۰
غیرقابل انتشار:
۰
ناشناس
در پاسخ به جواد محسنی

دبیره درست است

عادل

حالاچه اصراریه واژه ای که مال ما نیست آن را مال خود کنیم! مانند این است که اسم کسی مانند ژرژ را به واژه ای درپارسی مانند ساسان بخواهیم عوض کنیم.

سیکلم
در پاسخ به ناشناس

اگر (دبیرستان )یعنی جای (دبیر) و (تاکستان)یعنی جای (تاک)و........پس فرهنگستان یعنی جای فرهنگ .حالا فرهنگستان زبان فارسی یعنی جای فرهنگ زبان فارسی.جالب نیست؟

عجم

بسی رنج بردش در اون سال سی
عجم زنده کردش بدان پارسی

بنده خدا خیلی زهمت کشید. الان دیگح فردوسی حم کاری اظ دسطش بر نمی اد.

ضیاد ظهمت نکشید.

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

چرا ربط ندارد کاکو؟

کارون
در پاسخ به جواد محسنی

شما هم به جای محترم بنویس گرامی.

ایاز

البته کلمات ترکی زیادی رو هم باید معادل سازی کنه مثل اقا ،خانم،بشقاب،چکمه،باتلاق،کویر،قاشق و غیره

داوود

فرهنگستان کنونی واژ گزینی نمی کند بلکه به جای واژگان انگلیسی واژگان عربی را جایگزین می کند یا واژگان بی معنی و خنده دار می سازد و حتا واژگانی را که خود پدید آورده را در تارنما و گاهنامه اش به کار نمی برد.کجیند کسانی که واژگانی همچون بن بست و دانشکده و نگارستان و... را ساختند.به نظرم بهتر است روش واژه سازی تغییر کند و همچنین از استادان بزرگی همچون میرجلال الدین کزازی بهره گرفته شود

محمد بوستانی
در پاسخ به ناشناس

دوست عزیز درسته در فارسی امروزی اینجوری نیست اما در لهجه های محلی ایران که معمولا بازمانده فارسی پهلوی هستن همینجوریه مثلا زبان دزفولی برای خراب شدن چیزی شاید ده جور فعل مختلف داره که هرکدومش به تنهایی حالت و نوع جسم رو تعریف میکنه و مشخصا معلوم میشه چه اتفاقی افتاده....مشکل فرهنگستان اینه که از پتانسیل لهجه های محلی کلا غافله

ناشناس
در پاسخ به مهدی

آفرین بر شما! ضمناً جالب هست بگم دکتر حداد عادل چند وقت پیش میگفت این کلمه کش لقمه یک افترا و دروغ نسبت داده شده به فرهنگستان هست و واقعاً ناراحت بود.

ناشناس
در پاسخ به رضا

نه عزیزم.این طور نیست.
همان‌طور که در قانون اساسی آمده زبان عربی یک زبان بیگانه نیست .
آیا شما دیده‌ای مثلا یک انگلیسی زبان، زبان لاتین یا یونانی را بیگانه بداند؟

مهدی
در پاسخ به ناشناس

اگه نویسنده محترم یه کمی به کسانی که واؤه های بیگانه انقدر رواج می دن اشاره می کرد خیلی بهتر بود حتما زبان فارسی چندان هم مهم نیست به فرض که زیر موشی خیلی رایج نیست اما حتما لازمه بگین پیچ- شیر کردن - رزولیشن- بکگراند اسکرول بار - و ...

ناشناس
در پاسخ به سهراب

ایول آقا سهراب! ایول داداش! کلمه رو باید به کار برد تا جا بیافته. این یارانه زمان بچگی ما اسمش بود سوبسید؛ الآن همه پیر و جوون میگن یارانه، به چه راحتی.

مهدی

کارشناس زبان و ادبیات فارسی نیستم اما کاربرد وازه های اروپایی که توسط مجریان تلوذیون و محیطهای دانشگاهی و بازیگران و ... هرکسی که فکرشو کنید کمتر خطرناک نیست که خیلیهاشو دارن جا می دازن با این افتخار زبان دانی. مثلا به جای بسته میگن پکیج به جای مکش، ساکشن - کنسل شدن به جای متوقف کردن - تایم به جای وقت- کوچینگ جای مربیگری- دیزاین جای طراحی و ........ خنده داره که گلفروش محله میگه دسته گل عروسی دیزاین خاص خودشو داره یا تعویض روغنی میگه با دستگاه ساکشن روغنشو بکشم یا مجری تلوذیون میگه مسئله کوچینگ خیلی مهمه و ...

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

نمود به جای کرد، درست نیست. باید نوشت:
..... فراهم کرد. نمودن یعنی نشان دادن.

ناشناس
در پاسخ به اکبر تبریزلی

گاها هم که به کار برده اید. غلط است. چرا که این واژه پارسی است و ان عربی نباید به گاه بچسبد. خواهش هم به همین شکل که گاه خواهشا می نویسند و علط است.

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

آقاجان زبان فارسی دنیای معنا و هنر است شهر دارد دشت دارد دریا دارد باغ دارد شور دارد پرواز دارد جهان خیال دارد و فرهنگستان یکی از کوچکترین داشته های زبان فارسی .....تو از زبان فارسی چه داری ...ایا دانایی ؟

حامد

تابناک به درستی به سه نکته بسیار خوب پرداخت:
یک: نداشتن بهره وری درخور گروه کنونی
دو: نیود سازوکارِ پویا برای دریافت پیشنهادهای مردمی برای جایگزینی واژه‌ها
سه: نبود شتاب در برابر سازی پیش از جا افتادن واژه انگلیسی در گفتمان فارسی
ولی به این دیدگاه تابناک می توان خرده گرفت که "ترجمه مکانیکی از دیگر آفات‌ رایج در معادل‌سازی است".
بر این باورم که اگر سه گره بنیادی یاد شده در بالا بهبود یابد، ما با پس زدن واژه ها از سوی مردم و همچنین گفتن "ترجمه مکانیکی" برای واژه های پیشنهادی روبرو نخواهیم شد.

آريا

متاسفانه در ترجمه واژه هاي جديد كه چند روز پيش منتشر شد بسياري از واژه هاي جديد پيشنهادي ، واژه هاي عربي بودند مانند : "جو = اتمسفر"
انگار كه زبان ما عربي است و خودمان خبر نداريم!!!

آريا
در پاسخ به ناشناس

دانشمند واژه چرخبال رو تاجيكستان اختراع كرده ، معادل فارسيش بالگرد هست.

دیدگاه خود را بنویسید

سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.

تابناک در صفحهٔ اصلی گوشی

با افزودن تابناک به صفحهٔ اصلی، همین نسخهٔ سایت را با یک لمس باز کنید.

  1. در مرورگر، دکمهٔ اشتراک‌گذاری را بزنید. این دکمه ممکن است داخل منوی مرورگر باشد.
  2. گزینهٔ افزودن به صفحهٔ اصلی (Add to Home Screen) را انتخاب کنید.
  3. اگر گزینهٔ Open as Web App نمایش داده شد، آن را روشن نگه دارید و افزودن (Add) را بزنید.

اگر این گزینه را نمی‌بینید، صفحه را در مرورگر Safari باز کنید.