عجایب صنعتی دیدم در این شهر!
جایگزینی واژگان انگلیسی با فرانسوی و عربی در فرهنگستان فارسی!
از این نمونه گافها میتوان معادلسازی برای «کپسول (capsule)» پس از این نیم قرن اشاره کرد که در سرانجام به لفظ «پوشینه» رسیدهاند، حال آن که این لفظ پیش از این نیز بوده و به پوشش هر چیزی گفته میشود؛ برای نمونه، در باغداری گفته میشود برخی فندق را با پوشینه به بازار میفرستند و برخی پوشینهها را جدا میکنند که از این پس منظور همان جدا کردن کپسول از فندق است!

به گزارش «تابناک»، مهمترین نهاد شکلدهنده رسم الخط و ادبیات فارسی در وسعت جغرافیای سیاسی کشورمان در چند دهه اخیر، فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی بوده است؛ نهادی که به رغم حضور شمار چشمگیری از چهرههای فرهنگی برجسته در ترکیب رسمیاش، شاهد کمترین خروجی مفید و جدی در این دوران بودهایم.
کارکرد اصلی این نهاد در سالهای اخیر، افزون بر تعریفهای تازه در رسمالخط فارسی برای بهبود خوانش این زبان، واژهسازی و معادلسازی متناسب با واژگان غیرفارسی بوده اما در هر دو هدف، شاهد شکست فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی بودهایم؛ شکستی که ظاهراً تا به کمدی متداول ستونهای طنز نشریات مبدل نشود، پذیرفته نمیشود و در مسیر اصلاح وضع موجود گام برداشته نخواهد شد.
در بخش نخست که تلاش شد، رسمالخط از کتب درسی اصلاح شود و عملاً نظر فرهنگستان بر نثر قالب سایه انداخت، دانش آموزان با دو نثر آشنا میشوند؛ نخست، نثری که فرهنگستان وارد کتب درسی کرده و دوم نثر مرسوم دهههای اخیر که در سطح جامعه به کار میرود و «ی» در آن به عنوان یکی از حروف چسبان ادبیات فارسی، به عنوان حرف اضافه مورد استفاده قرار نمیگیرد. در واقع تنها ثمره نثر بیمنطق تازه، گرفتاری دانش آموزان دبستانی میان این دوگانگی است.
در بخش دوم اما وضعیت واقعاً تراژیک است. واژههایی که خلق و در فرهنگستان تصویب میشود، بیشتر غیرکاربردی و بعضاً خندهدار است؛ اتفاقی که روز گذشته با اعلام گروهی از واژگان مورد تأکید ویژه اصحاب نظر قرار گرفته و به حرمت حضور برخی بزرگان در مسند عضویت نهادی که دکتر حدادعادل ریاستش را بر عهده دارد، دربارهاش موضع رسانهای در پیش نگرفته و نمیگیرند و اتفاقاً همین مراعاتها، آفت ادبیات فارسی شده است.

از بحث پیرامون اینکه «آیا اساساً لزومی دارد تمام لغات وارداتی یک به یک معادل سازی شود؟» که بگذریم، باید یادآوری کنیم همین روز گذشته، سلسله واژههایی که رونمایی شد، مصداق روشن ناکارآمدی این نهاد حتی در حوزه تولید معادلهای فارسی برای لغات بیگانه بود. نخستین دلیل این ناکارآمدی، تاخیر شدید در معادل سازی است و در حالی که «واکمن» در آستانه حذف از تکنولوژیهای پررونق است، فرهنگستان به یاد آورده که معادل «پخش همراه» را برای این وسیله اعلام کند!
این در حالی است که نخستین عامل جا افتادن معادل فارسی یک واژه انگلیسی، سرعت عمل در معادل سازی پیش از تثبیت واژه انگلیسی در گفتمان فارسی است. بواقع زمانی که یک پدیده جدید درست میشود، باید پیش از فراگیری و ورود به ایران، فرهنگستان زبان فارسی معادل سازی کند و وقتی مردم برای ترجمه نام یک ابزار یا عبارت نوظهور غیرفارسی به لغت نامه مراجعه کردند، معادل فارسیاش موجود باشد، نه اینکه با سرعت حلزون واژه سازیها صورت پذیرد و جامعه که با اصل واژه اخت شده، معادل فارسی اش را پس بزند.
از موضوعات عجیب و پرسشبرانگیز دیگر آنکه مشخص نیست هدفگذاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی چیست و آیا صرفاً لغات انگلیسی معادل سازی میشوند و این معادل سازی بر چه مبنای منطقی است؟ برای نمونه برای واژه جاافتاده «تیزر (teaser)» در همین مصوبات روز پیشین، معادل «آگهی تلویزیونی» اعلام شده که خود لفظ «تلویزیون» فرانسوی است و در واقع معادل در نظر گرفته شده برای کلمه انگلیسی، «فارسی-فرانسوی» است یا برای «اولتیماتوم (ultimatum)»، معادل «اتمامِ حجت» اعلام شده که در واقع خودِ معادل عربی است!
از این بدتر آن که احتمالاً به دلیل نبود اساتید خبره ریشه شناسی لغات زبانهای انگلیسی، فرانسوی، اسپانیولی و روسی در میان صاحبین تشخیص در فرهنگستان ادبیات فارسی، ترجمههای کاملاً اشتباهی برداشت شده و معادلهای ارائه شده اصلاً مفهوم جمله را نمیرساند؛ مثلا برای «فانتزی (fantasy)»، معادل «نامتعارف؛ غیرمعمولی؛ غیرضروری» در نظر گرفته، حال آنکه بسیاری از ساحات خیال در غرب با همین لفظ خوانده میشود که لزوماً به معنای نامتعارف، غیرمعمولی و غیرضروری نیست.
انتخاب واژگان بدآهنگ و بدشکل یا طولانی، مانع دیگری برای کاربردی شدن این معادلها شده و به عنوان نمونه برای معادل واژه روان «پاستا»، واژه غریب «خمیراک» پیشنهاد شده یا برای معادل واژه یک سیلابیِ «فایل (file)»، واژه سه سیلابی و بدفرمِ «پَرْوَنجا» از ادغام دو واژه «پرونده» و «جا» ساخته شده است. با این اوصاف «تابناک» نیز واژه «پنجمعه» را که ادغامی از «پنجشنبه» و «جمعه» بود و به نوعی من درآوردی است، به جای «Weekend» پیشنهاد میدهیم تا در ادبیات فارسی ایران ثبت شود! این واژه قطعاً بهتر از واژه مرسوم «آخر هفته» است که برای مخاطب ایرانی، تداعی کننده جمعه است!
از همه اینها بدتر اما بهکارگیری واژگانی به عنوان واژه معادل کلمه خارجی است که این واژه در زبان فارسی بوده و معنی خاص خود را دارد و طبیعتاً اختراع تازه ای نیست که از این پس قرار باشد، معادل یک واژه انگلیسی نیز باشد. از این نمونه گافها میتوان معادل سازی برای «کپسول (capsule)» پس از این نیم قرن اشاره کرد که در نهایت به لفظ «پوشینه» رسیدهاند که این لفظ پیش از این نیز بوده و به پوشش هر چیزی گفته میشود؛ برای نمونه در باغداری گفته میشود برخی فندق را با پوشینه به بازار میفرستند و برخی پوشینهها را جدا میکنند که از این پس منظور همان جدا کردن کپسول از فندق است!
بنابراین، چنین گمان میرود که اگر فرهنگستان ادبیات و زبان فارسی بازسازی جدی نشود و نقاط ضعفی که تنها مواردی از آن اشاره شد، اصلاح نشود، میتوان از ساختمان این مجموعه با کاربریهای دیگر بهرهبرداری کرد و مثلا به برگزاری گردهماییهای پیاپی و شب شعرها و برنامههای اینچنینی به طور کامل اختصاص داد، چرا که اگر واژه سازی و بهبود دستور و شیوه نگارش زبان فارسی جزو تکالیف این فرهنگستان است، این نهاد در این زمینه شکست خورده است.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
ايران يعني فارسي ديگه
حرف دل ما رو زدی
برادر نه اخوی:
دو پوشینه گاز بوتان، دو پوشینه اطفاء حریق، دو پوشینه دارو و ...
تا حالا همچین چیزی گفتی؟
جناب لوک چیچی اول ببین در مطالب خود چند غلط املایی داری بعد بیا رساله و خطابه بخوان.
دکتر دو پوشینه آموکسی سیلین بده، یک بسته برگک کشمش جایزه دار چرخ بال از آنها که کد ببخشید شمارینه یا شمارک (خود ساخته) را می شود توسط پست الکترونیکی یا همان چاپار برقی ارسال داشت.
تعجب است در دکترین فارسی قبول واژهای انگلیسی حرام و قبول معادل عربی آن واجب است!!!
برادر مازنی متعصب مازندران 3 ملیون نفر نیست که ادعای زبان مستقل میکنی ولی جمعیت کردها فقط در ترکیه از جمعیت کل کشور عراق یا کشور عربستان بیشترند. لطفا الکی و بدون مطالعه نظر ندید.
در خیلی از کشور های دیگه معمولاً نام مخترع وسیله را روی اختراع می گذارند نظیر :گرینوف ، کلاشینکف، هلی کوپتر و نظایر اینها و بعد ما به راحتی آنها را تغییر نا م مدهیم مانند : چرخ بال ، بالگرد و ...
راست گفتی که نشدنظر..بااین نحوه کار فرهنگستان مخالفم به دلیل اینکه لازم نیست برای هر کلمه معادل به سازیم چراکه باید با ساخت وتولید محصولات جدید و گذاشتن نام فارسی برای آنها ما بتوانی
به نظر من بزرگترين نقطه ضعف فرهنگستان دير عمل كردن آن است. بعداز اينكه واژه اي خوب بين مردم جا افتاد، تازه به فكر معادل سازي مي افتد.
زبان فارسی و قدرت و پذیرفتگی آن به پای زبانهایی چون انگلیسی و فرانسه و عربی و مانند اینها نمیرسد، مگر آنکه:
1. کشورهای فارسیزبان ایران و افغانستان و تاجیکستان اتحاداً و احتراماً به مبادلة محصولات زبانی خود با یکدیگر بپردازند. مثلاً بایسته است که جوانان موسیقیدوست یا کتابدوست ایران قبل از انس با خوانندگان و نویسندگان غربی آشنا شوند با خوانندگان تاجیکی و افغانی.
2. اولاً گوشهای فارسی در هر سه کشور (مثلاً در ایران: رسمی ملی، لری و کرمانشاهی و مازنی و جنوبی و گیلکی و غیره) و دوماً لهجههای هر گویش (مثلاً لهجههای رسمی ملی در ایران: اصفهانی و شیرازی و مشهدی و یزدی و تهرانی و غیرهاند) و سوماً زبانهای رایج در هریک از سه کشور (مثلاً در ایران: کردی و ترکی و ارمنی و گرجی و غیره) مورد توجه و ارزشدهی برابر قرار بگیرند و در راستای رسیدن به یک گویش جهانی فارسی از آنها کمک گرفته شود؛ یعنی برای ارائهی همه گونه کاربرد زبانی از آنها حمایت شود تا به بهبود کاربردهای زبانی «فارسی جهانی»(موسیقی، هنر، فرهنگ عامه، کتاب، علوم گوناگون ...) منتج شود.
3. پایگاه اینترنتی جهانی برای هریک از کاربردهای زبانی فارسی ایجاد شود. مثلاً پایگاهی که بتوان از طریق آن به همهی کتب فارسی یا آهنگهای فارسی یا مردم فارسیزبان آشنایی یافت یا دست یافت.
4. شناسایی و تقویت جوامع فارسیزبان در دیگر کشورها دنیا مانند هند و ارمنستان و آذربایجان و چین.
جناب حداد عادل که خودشون زمانی رئیس همین فرهنگستان بودند در مناظره اخیر کاندیداها چند بار از واژه فرنگی و نامأنوس اتوموبیل! به جای واژه پارسی خودرو استفاده کردند.
خوب تو بگو ملخ گرد
من دو واژه ی شتاب رس و شتابرسی را به ترتیب برای واژگان آمبولانس و اورژانس و واژه ی پرتوپز را برای دستگاه مایکروفر به فرهنگستان پیشنهاد می کنم.
set top box درسته
عزیزم،
من خودم طراحی سایت میکنم، بذارن www.فرهنگستان.ir
این که میشه
شما خودت برو سایتو ببین، به حرف من میرسی
ضمنا فرهنگستان اگه راست میگه بیاد واسه ی "کمیسیون" و "فراکسیون" هم اسم بذاره. برای "بانک" هم بذاره. چرا فقط مردم باید براشون معادل سازی بشه؟
درود و سپس فراوان از آن فرهنگستانیهای اول
حمزه جان من خودم لکم ، اولشو خوب گفتی ولی آخرشو خراب کردی .
فارسی زبون رسمی و هم ریشه کردی تو و لکی من هست ،پس نگاهبان هر سه تاشون باشیم . هر بژی (زنده باد) ایران ایرانی
یکی از مشکلات زبان فارسی با خواندن بعضی از کامنت ها شناخته می شود و اون هم اینکه متاسفانه در ایران کسانی هستند که یا با زبان فارسی دشمنی دارند یا کم سواد هستند.
فارسی رو دوست دارم همان طور که هست. و برام زیباترین زبان دنیاست مهم هم نیست بدخواهان چه دروغهایی دربارش بگن. مهم هم نیست به «واکمن» چی باید گفت . مهم اینه که شعر فارسی که میخونم روحم تازه میشه و به داشتن چنین زبان شیوا و شیرینی افتخار میکنم.
«این زبان مادری همچون نشانی از پدر
خار چشم ناتوان دشمنان پارسی ست»
اولا شما به اسم این اقا چیکار داری حرفشو بشنو که چقد درست بود.
دوما شما آقای ناشناس کاش فردوسی میشد بیاد تو زمان حال ما ، بینم تو ملاج تو میزد یا استاد کزازی
سوما اونایی که در مورد فرهنگستان زبان اقوام گفتین ،من خودم لک زبانم ولی ما باید فارسی رو تقویت کنیم برادرا فارسی زبون رسمی کشور عزیزمون ایرانه ،وقتی اون تقویت بشه همه زبونا و گویشای مملکتمونم مثه کردی ،لکی ، لری،گیلکی ،آذری ،بلوچی و ... تقویت میشه .
دوستن دارم هموطنای عزیزمممم عاشق همتونم
واقعاً ها! چه زیباست این واژه هایی که اشاره کردید باید از این ها سرمشق گرفت.
ما سالها پیش گفتیم ، اما کسی توجه نکرد. برگردید ببینید همون روزی که معادل واژه «تایر» را جایگیزین کردند چندتا از این واژه های کمدی را پیشنهاد دادند! مشکل اینجاست که بعضی از انتشاراتی ها خودشون را ملزم به استفاده از واژه های مصوب فارسی میکنند که بدبختی بیشتری داره و کار نویسندگان را مشکل تر میکنه!!!
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.