چرا برلین همچنان با واشنگتن همراه است؟

موضع اخیر وزیر خارجه آلمان درباره ضرورت دست کشیدن دائمی ایران از غنی‌سازی اورانیوم، بیش از آنکه یک راهکار برای حل اختلافات باشد، نشان‌دهنده تداوم همان نگاه یک‌طرفه‌ای است که سال‌ها در سیاست خارجی غرب نسبت به ایران وجود داشته است؛ نگاهی که در آن، کشورهای غربی خود را در جایگاه تعیین‌کننده حدود و حقوق دیگر کشورها قرار می‌دهند و انتظار دارند ایران نیز بدون توجه به منافع و ملاحظات خود، از خواسته‌های آنان تبعیت کند.

اما تحولات اخیر منطقه نشان داده است که محاسبات غرب با واقعیت‌های میدانی فاصله دارد. جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌ تنها به تحقق اهداف مورد انتظار آنان منجر نشد، بلکه پیامدهای آن به عرصه اقتصاد و سیاست داخلی کشورهای غربی نیز کشیده شد. تحولات تنگه هرمز و بحران انرژی، اروپا و حتی آمریکا را با فشارهای اقتصادی روبرو کرد و هزینه‌های سیاسی جنگ را برای واشنگتن افزایش داد. در چنین شرایطی، اصرار برلین بر توقف دائمی غنی‌سازی را نمی‌توان جدا از این تحولات و اختلاف‌نظرهای موجود در میان مقام‌های اروپایی بررسی کرد.

نکته قابل تأمل این است که حتی در مواضع مقام‌های آلمانی نیز یکدستی دیده نمی‌شود. در حالیکه رئیس‌جمهور این کشور پیش‌تر با لحنی ملایم‌تر در برابر خواسته‌های ترامپ موضع گرفته بود، وزیر خارجه آلمان اکنون بر توقف دائمی غنی‌سازی ایران تأکید می‌کند. این تفاوت نشان می‌دهد که در اروپا نیز درباره نحوه مواجهه با تحولات اخیر و پیامدهای جنگ، دیدگاه‌های یکسانی وجود ندارد.

با این حال، مسئله اصلی فراتر از اختلاف‌نظر مقام‌های اروپایی است. چرا باید کشوری که برای دستیابی به دانش هسته‌ای خود به هیچ قدرت خارجی متکی نبوده، امروز برای حفظ این دستاورد منتظر تایید همان قدرت‌ها بماند؟ دانش هسته‌ای دیگر یک فناوری محدود و صرفا سیاسی نیست؛ بیش از ۵۰۰ تخصص از ظرفیت‌های آن استفاده می‌کنند و کاربردهای آن در بخش‌های مختلف زندگی بشر گسترش یافته است. بنابراین، محروم‌کردن ایران از این دانش با یک مطالبه سیاسی، نادیده گرفتن حق بهره‌مندی از ظرفیت‌های علمی و فناوری است.

جنگ اخیر یک واقعیت دیگر را نیز آشکار کرد؛ تحولات منطقه دیگر در محدوده جغرافیایی خاورمیانه باقی نمی‌ماند. توانمندی ایران در تنگه هرمز و تأثیر این تحولات بر جریان انرژی، نشان داد که تصمیم‌ها و اقدامات نظامی در منطقه می‌تواند مستقیما بر اقتصاد اروپا و آمریکا اثر بگذارد. بحران انرژی و پیامدهای اقتصادی آن، هزینه‌ای بود که غرب نیز ناگزیر با آن مواجه شد.

از سوی دیگر، شکست‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی در این جنگ، پیامدهای سیاسی قابل توجهی داشت. شکست سیاسی ترامپ نیز متأثر از نبرد ایران در برابر آمریکا ارزیابی می‌شود. در چنین فضایی، انتظار می‌رود کشورهای اروپایی به‌ جای تکرار خواسته‌های واشنگتن، واقعیت‌های جدید منطقه را در سیاست‌گذاری خود لحاظ کنند.

تفاهم‌نامه اسلام‌آباد نیز نشان داد که ایران برای ورود به گفت‌وگو، چارچوب و شروط مشخصی دارد و قرار نیست هر موضوعی به خواست طرف مقابل وارد دستور کار شود. موضوع هسته‌ای از جمله مسائلی است که ایران درباره آن موضع روشنی دارد و حاضر نیست اجازه دهد دیگران برای آن تعیین تکلیف کنند.

در نهایت، مسیر گفت‌وگو زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که شروط ایران، برخاسته از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، عملی شود. مطالبه توقف دائمی غنی‌سازی، بدون توجه به این شروط و واقعیت‌های سیاسی و منطقه‌ای، نمی‌تواند مبنای یک توافق پایدار باشد. ایران دانش هسته‌ای خود را با اجازه آمریکا و اروپا به دست نیاورده است که امروز برای ادامه استفاده از آن، چشم‌انتظار اجازه آنها بماند.