عربستان نقش مهمی در تشکیل فرماندهی مشترک نظامی در کویت داشت/ ترامپ توانایی جنگ گستره علیه ایران را ندارد

به گزارش خبرنگار سرویس بین‌الملل «تابناک»؛ در راستای تقویت همکاری‌های دفاعی و نظامی میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، وزیران دفاع این شورا در بیست‌وسومین نشست شورای دفاع مشترک در منامه، با ایجاد یک مقر پیشرفته فرماندهی نظامی یکپارچه در کویت و اختصاص نیروهای نظامی متناسب به آن موافقت کردند. 

بیشتر بخوانید:

اعراب خلیج فارس دنبال فروپاشی ایران هستند/ ایران خودش به قطر پر و بال داد/ آمریکا برای قطر مهم‌تر از ایران است

رویای تشکیل فرماندهی نظامی یکپارچه اعراب خلیج فارس به حقیقت پیوست! ؛ تلاش برای جبران شکاف‌های امنیتی

این تصمیم با هدف افزایش هماهنگی عملیاتی و ارتقای ظرفیت دفاعی کشورهای عضو در برابر تهدیدات امنیتی منطقه‌ای اتخاذ شده است.

در همین راستا خبرنگار تابناک؛ گفتگویی را با «محمد ایرانی»، سفیر پیشین ایران در کویت انجام داده که در ادامه آمده است:

*شورای همکاری خلیج فارس با ایجاد یک مقر پیشرفته برای فرماندهی نظامی یکپارچه در کویت و اختصاص نیروهای نظامی مناسب به آن موافقت کرده است. اگرچه این اقدام از سال ۲۰۱۳ مورد توجه شورا قرار داشته، چرا در مقطع کنونی بار دیگر مطرح شده است؟

این اقدامی که شورای همکاری خلیج فارس برای فعال‌سازی آن در کویت انجام داده، به نظر من ناشی از نشستی است که این شورا در بحرین برگزار کرده است. آخرین نشست شورای همکاری خلیج فارس در بحرین برگزار شد و به نظر می‌رسد این تصمیم، در درجه نخست، ناشی از نگرانی جدی کشورهای عضو درباره وضعیت امنیتی منطقه باشد.

تحولاتی که در منطقه شاهد آن بوده‌ایم، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را به این جمع‌بندی رسانده است که باید در ترتیبات امنیتی خود بازنگری کنند. این تحولات، هم شامل آثار و پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران و هم تبعات جنگ یمن و اقدامات انصارالله علیه کشتی‌ها و مراکز و تأسیسات نفتی عربستان سعودی بوده است.

مجموع این تحولات امنیتی، کشورهای منطقه را در مقطع کنونی به فکر بازنگری در ترتیبات امنیتی خود انداخته و آن‌ها را به سمت ایجاد سازوکارهای امنیتی درون‌زا سوق داده است.

یکی از دلایل دیگر این تصمیم، ناامیدی این کشورها از توانایی و کارآمدی ایالات متحده در تأمین امنیت و دفاع از آن‌هاست. در طول چند ماه گذشته و هم‌زمان با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، منطقه با مسائل و تحولات متعددی مواجه شد که کشورهای عربی را به این نتیجه رساند که ایالات متحده یا تمایل لازم برای دفاع از آن‌ها را ندارد یا از کارآمدی کافی در این زمینه برخوردار نیست. به همین دلیل، آن‌ها به سمت ایجاد سازوکارهای مستقل امنیتی حرکت کرده‌اند.

*این سازوکارهای مستقل توسط شورای همکاری خلیج‌فارس که ناشی از ناکارآمدی چتر امنیتی آمریکا است تا چه اندازه می‌توانند شکاف امنیتی ایجادشده در پی جنگ ایران را جبران کنند؟

با توجه به سوابق موجود، خوش‌بینی جدی به این اقدام شورای همکاری خلیج‌فارس چندان واقع‌بینانه نیست؛ زیرا این کشورها پیش‌تر نیز تجربه مشابهی داشته‌اند.

ناظران و افرادی که تحولات این حوزه را پیگیری می‌کنند، به‌خوبی می‌دانند که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و شکل‌گیری شورای همکاری خلیج فارس، یکی از اهداف اصلی این شورا، اهداف دفاعی و نظامی بود. کشورهای عضو درصدد بودند در برابر موج ناشی از انقلاب اسلامی و با توجه به اهدافی که برای تشکیل این شورا در نظر گرفته بودند، از وضعیت داخلی خود دفاع کنند؛ اما این تلاش‌ها به نتیجه مطلوب نرسید.

از سال ۱۹۸1 و هم‌زمان با شکل‌گیری این شورا، همواره این موضوع در ذهن مقامات کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس وجود داشته است که باید در حوزه‌های دفاعی و نظامی به هماهنگی و هم‌پوشانی عملیاتی دست یابند. در همین راستا، نیروهای سپر جزیره را تشکیل دادند و حتی رزمایش‌هایی نیز برگزار کردند، اما این اقدامات به نتیجه مورد انتظار منجر نشد.

عربستان با مجموعه‌ای از چالش‌های اساسی امنیتی در منطقه مواجه است

پس از تحولات بحرین در جریان بهار عربی نیز بار دیگر چنین رویکردی دنبال شد تا کشورهای عضو بتوانند در حوزه‌های امنیتی و نظامی از یکدیگر حمایت و پشتیبانی کنند، اما این تلاش‌ها نیز به نتیجه مطلوب نرسید.

بنابراین، اقدامات کنونی نیز تا حدود زیادی با مشکلات متعددی مواجه خواهد شد. دلیل اصلی این مسئله، فقدان نگاه مشترک و واحد درباره اهداف این شورا و نهاد نظامی و دفاعی جدیدی است که درصدد ایجاد آن هستند. هر یک از این کشورها اهداف و اولویت‌های خاص خود را دنبال می‌کند.

برای مثال، عربستان سعودی با مجموعه‌ای از چالش‌های اساسی امنیتی در منطقه مواجه است و به‌شدت از شکل‌گیری چنین نهادی حمایت می‌کند.

عربستان در پشت پرده نقش مهمی در هدایت روند شکل‌گیری این نهاد نظامی و امنیتی دارد؛ زیرا مشکلات و نگرانی‌های امنیتی این کشور بیش از سایر اعضاست، اما ترجیح می‌دهد این اقدام در چارچوب شورای همکاری خلیج فارس اعلام و دنبال شود.

عربستان سعودی علاوه بر آسیب‌هایی که در جریان جنگ آمریکا علیه ایران متحمل شد، با آسیب‌های جدی‌تری نیز در نتیجه اقدامات انصارالله مواجه بوده است. شدت این آسیب‌ها در مقایسه با اقداماتی که انصارالله علیه امارات انجام داده، بیشتر بوده است. برای نمونه، در موضوع باب‌المندب و مقابله با محاصره، اقدامات انصارالله به‌طور مستقیم عربستان سعودی را هدف قرار داده است.

به نظر می‌رسد سعودی‌ها در حال حاضر نقش مهمی در پشت پرده شکل‌گیری این سازوکار ایفا می‌کنند.

در مقابل، می‌توان وضعیت عربستان را با برخی کشورهای دیگر، از جمله عمان و قطر، مقایسه کرد. اهداف، نگرانی‌ها و سطح برداشت این کشورها از تهدیدهای امنیتی منطقه با یکدیگر متفاوت است.

بنابراین، در جمع‌بندی این موضوع نباید چندان خوش‌بین بود که نهاد نظامی جدید شورای همکاری خلیج فارس بتواند کارآمدی لازم را داشته باشد.

*دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در دیدار با نخست‌وزیر قطر گفته است که قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و کویت حفظ وضعیت موجود را ترجیح می‌دهند. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟

بخش عمده این مسئله به موضوع تقابل با ایران مربوط می‌شود. به نظر می‌رسد سه سناریو پیش روی این کشورها قرار دارد: نخست، وقوع جنگ؛ دوم، دستیابی به توافق؛ و سوم، ادامه وضعیت موجود و محاصره. 

بعید است دونالد ترامپ در شرایط کنونی تمایل یا توانایی لازم برای آغاز یک اقدام گسترده علیه ایران را داشته باشد

بعید است دونالد ترامپ در شرایط کنونی تمایل یا توانایی لازم برای آغاز یک اقدام گسترده علیه ایران را داشته باشد؛ زیرا اتفاق مهمی که در ایالات متحده رخ داده، از دست رفتن نتایج مطلوب در انتخابات برای حزب جمهوری‌خواه است. به هر حال، شرایط کنونی ترامپ با وضعیت پیش از انتخابات تفاوت دارد.

او اکنون تحت فشار قرار دارد؛ نه‌تنها از سوی دموکرات‌ها، بلکه از طرف شماری از جمهوری‌خواهان و مشاورانی که پیش‌تر از اقدامات او حمایت می‌کردند. برخی از این افراد معتقدند اقدامات انجام‌شده کارآمدی لازم را نداشته است. همچنین بخش قابل توجهی از افکار عمومی آمریکا به این جمع‌بندی رسیده‌اند که جنگ موجب شکل‌گیری مشکلات کنونی شده و همین مسئله در نتایج انتخاباتی نیز تأثیرگذار بوده است.

بنابراین، بعید به نظر می‌رسد ترامپ در چنین شرایطی اقدام گسترده‌ای انجام دهد؛ مگر اینکه برخی ویژگی‌های شخصیتی و تصمیم‌های فردی او موجب شود به دلایل شخصی دست به اقداماتی بزند که لزوماً در راستای تأمین منافع ملی آمریکا نباشد.

در شرایط کنونی، ترامپ باید تلاش کند وضعیت را به سمتی هدایت کند که دموکرات‌ها بتوانند تا زمان انتقال قدرت و آغاز دوره ریاست‌جمهوری بعدی، با اقدامات آینده او همکاری کنند و با آن کنار بیایند. در غیر این صورت، اگر در نقطه مقابل آن‌ها حرکت کند، ممکن است در بسیاری از مسائل داخلی آمریکا نیز با بحران مواجه شود.

*کشورهایی مانند قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و بحرین پیش از اعلام آتش‌بس میان ایران و آمریکا خواهان آن بودند که توان نظامی ایران پیش از برقراری آتش‌بس به اندازه کافی تضعیف شود. این در حالی است که قطر نقش میانجی مذاکرات ایران و آمریکا را بر عهده دارد. این رویکرد دوگانه چگونه قابل توجیه است؟

اساساً نباید درباره این موضوع تردیدی وجود داشته باشد. مسئله کاملاً روشن است و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به هیچ‌وجه مایل نیستند ایران از این جنگ در جایگاه یک کشور پیروز خارج شود.

این موضوع کاملاً آشکار است و مجموعه اقدامات آن‌ها نشان می‌دهد که ترجیح می‌دهند ایرانِ تضعیف‌شده‌ای را در آینده در مقابل خود داشته باشند. نگرانی برخی از این کشورها به مسئله هژمونی منطقه‌ای ایران بازمی‌گردد. 

کشورهای عربی ناچار خواهند بود در فضای جدید منطقه‌ای و براساس شرایط متفاوتی با ایران تعامل کنند

آن‌ها معتقدند اگر ایران با پیروزی کامل از جنگ خارج شود و بتواند با دستاوردهای قابل توجه سیاسی و نظامی از این مرحله عبور کند، موازنه و شرایط منطقه‌ای به‌طور کامل به نفع ایران تغییر خواهد کرد. در چنین شرایطی، کشورهای عربی ناچار خواهند بود در فضای جدید منطقه‌ای و براساس شرایط متفاوتی با ایران تعامل کنند.

این مسئله کاملاً روشن است. به همین دلیل، در مقاطع مختلف شاهد بوده‌ایم که برخی از این کشورها در پشت پرده تلاش کرده‌اند آمریکا را برای انجام حملات گسترده‌تر و شدیدترعلیه ایران متقاعد کنند. این بخشی از رویکرد آن‌هاست.

البته در این زمینه نیز همه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس موضع یکسانی ندارند. برای مثال، عمان بارها مواضع متفاوتی اتخاذ کرده و رویکرد این کشور اساساً با برخی دیگر از اعضای شورا متفاوت است. قطر نیز تا حدود زیادی رویکرد متفاوتی دارد؛ زیرا این کشورها معتقدند اگر قرار است پیشرفتی در منطقه حاصل شود و روند توسعه شکل بگیرد، باید با مشارکت همه کشورهای منطقه همراه باشد.

از نگاه آن‌ها، تحقق توسعه مستلزم برخورداری از امنیت پایدار و دائمی در منطقه است؛ امنیتی که با حضور و مشارکت همه کشورهای منطقه، از جمله جمهوری اسلامی ایران، محقق می‌شود.

در مقابل، ممکن است سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس معتقد نباشند که ایران باید در ترتیبات امنیتی آینده منطقه مشارکت داشته باشد.

بنابراین، ترجیح برخی از این کشورها، تضعیف ایران است؛ هرچند ممکن است این موضع را در ظاهر و در مذاکرات علنی خود به‌صراحت بیان نکنند.

گفت‌وگو: زینب منوچهری