سگ روی تاب کودکان؛ وقتی بهای یک عکس بامزه را کودکان می‌پردازند

به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک؛ ماجرا از انتشار تصاویری در شبکه اجتماعی «ایکس» شروع شد؛ تصاویری که در آن صاحب یک سگ، حیوان خانگی خود را روی تاب یکی از وسایل بازی کودکان نشانده و با ذوق و محبت، تاب را برای سگ تکان می‌دهد. تصویر برای برخی کاربران بامزه بود، اما خیلی زود واکنش‌های انتقادی هم شکل گرفت؛ انتقادهایی با یک سؤال ساده: این وسیله برای بازی کودکان است یا سرگرمی حیوانات خانگی؟

اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد. در واکنش به منتقدان، برخی صاحبان سگ نیز تصاویر مشابهی از حیوانات خانگی خود در کنار یا روی وسایل بازی کودکان منتشر کردند؛ گویی قرار بود با تکرار این تصاویر، رفتاری که مورد انتقاد قرار گرفته بود، به یک رفتار عادی و پذیرفته‌شده تبدیل شود.

مسئله اما نه مخالفت با سگ و حیوانات خانگی است و نه زیر سؤال بردن علاقه افراد به حیوانات. مسئله، مرز میان انتخاب شخصی و حقوق مشترک شهروندان است؛ مرزی که وقتی پای فضای عمومی به میان می‌آید، نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

فضای عمومی؛ ملک شخصی هیچ‌کس نیست

پارک و بوستان، فضایی مشترک برای گروه‌های مختلف شهروندان است؛ کودکان، سالمندان، خانواده‌ها، ورزشکاران و صاحبان حیوانات خانگی همگی حق استفاده از این فضا را دارند. اما این حق مشترک به معنای بی‌حدومرز بودن رفتارها نیست.

تاب، سرسره و دیگر تجهیزات بازی، برای استفاده کودکان طراحی شده‌اند. کودکی که برای بازی به پارک می‌رود، نباید با این تصور مواجه شود که وسایل بازی او به دلیل علاقه یک شهروند به حیوان خانگی‌اش، به محل سرگرمی سگ‌ها تبدیل شده است. شاید یک تصویر از سگی روی تاب برای صاحبش بامزه باشد و حتی برای بخشی از کاربران شبکه‌های اجتماعی جذاب به نظر برسد؛ اما سؤال اینجاست که آیا هر چیزی که در شبکه‌های اجتماعی «باحال» و پربازدید است، الزاماً رفتاری قابل دفاع در فضای عمومی هم هست؟

اگر یک وسیله برای بازی کودکان طراحی شده، کاربری آن مشخص است. زیاد شدن تصاویر سگ‌ها روی تاب و سرسره هم این واقعیت را تغییر نمی‌دهد. اگر ده‌ها نفر یک رفتار را تکرار کنند، آن رفتار لزوماً به هنجار تبدیل نمی‌شود.این نقد به معنای مخالفت با نگهداری سگ یا حضور صاحبان حیوانات در پارک‌ها نیست. مسئله، رعایت محدوده‌ها و ضوابطی است که امکان استفاده هم‌زمان و بدون مزاحمت گروه‌های مختلف را فراهم می‌کند.

سگ من، قانون من؟

یکی از نکات قابل تأمل در واکنش به این ماجرا، تبدیل شدن بحث از «رعایت حقوق دیگران» به دفاع مطلق از انتخاب شخصی است. علاقه به سگ، یک انتخاب شخصی است؛ اما فضای عمومی، ملک شخصی صاحب حیوان نیست.

اینکه فردی سگش را دوست دارد، برایش لباس می‌خرد و عکس می‌گیرد ، قابل احترام است. امااین علاقه نباید به معنای استفاده از تمام فضاهای عمومی باشد. اگر کسی انتظار دارد جامعه حضور حیوان خانگی او را در جاهایی که تعیین شده بپذیرد، خودش نیز باید قواعد حضور در جامعه را بپذیرد. همان‌طور که کودک و خانواده او حق دارند از فضای بازی استفاده کنند، صاحب حیوان نیز باید به محدوده‌هایی که برای سگ‌ها مجاز است، احترام بگذارد.

مسئله دقیقاً از جایی آغاز می‌شود که «حق داشتن حیوان خانگی» با «حق استفاده بی‌قیدوشرط از فضای عمومی» اشتباه گرفته شود.

فرهنگ نگهداری از حیوانات فقط عکس گرفتن نیست

نکته مهم‌تر این است که مسئولیت صاحب حیوان در فضای عمومی فقط به غذا دادن، واکسیناسیون، مراجعه به دامپزشک یا فراهم کردن آسایش حیوان محدود نمی‌شود.کنترل سگ، استفاده از قلاده در محدوده‌های لازم، رعایت فاصله از کودکان و جمع‌آوری فضولات حیوان نیز بخشی از همین مسئولیت است؛ موضوعی که متأسفانه در بسیاری از فضاهای عمومی شهرهای ایران هنوز جدی گرفته نمی‌شود.

کافی است در برخی پارک‌ها و بوستان‌های شهری قدم بزنیم. سگ در کنار صاحبش راه می‌رود، در گوشه‌ای از فضای سبز فضولات خود را به جا می‌گذارد و بعد صاحب حیوان بدون اینکه آن را جمع کند، به مسیرش ادامه می‌دهد؛ انگار نه انگار که چند متر آن‌طرف‌تر خانواده‌ای نشسته، کودکی در حال بازی است یا شهروند دیگری قرار است از همان فضای عمومی استفاده کند.

این رفتار، دیگر موضوع علاقه به حیوانات نیست؛ مسئله رعایت ابتدایی‌ترین قواعد زندگی جمعی است. چطور می‌توان از حق حضور سگ در پارک دفاع کرد، اما وقتی حیوان در همان پارک فضولات خود را به جا می‌گذارد، مسئولیت جمع‌آوری آن را نادیده گرفت؟ چطور می‌توان انتظار داشت دیگران حیوان خانگی ما را بپذیرند، اما نسبت به آلودگی‌ای که حیوان در فضای عمومی ایجاد می‌کند، بی‌تفاوت بود؟

مسئولیت‌پذیری در قبال حیوان، فقط مراقبت از خود حیوان نیست؛ مراقبت از محیطی که حیوان در آن حضور دارد و احترام به شهروندانی که در آن محیط زندگی می‌کنند نیز هست.

در کشورهای دیگر؛ سگ‌دوستی در کنار قانون و جریمه

نگاهی به مقررات برخی شهرهای اروپا و آمریکا نشان می‌دهد که حمایت از حیوانات خانگی، به معنای آزادی بی‌قیدوشرط آنها در همه فضاهای عمومی نیست. در بسیاری از شهرها، ورود سگ به زمین‌های بازی کودکان ممنوع یا محدود است و برای رعایت نکردن مقررات مربوط به کنترل سگ و جمع‌آوری فضولات نیز جریمه در نظر گرفته شده است.

در پاریس، جمع‌آوری فضولات سگ در فضای عمومی الزامی است و صاحب حیوان در صورت رعایت نکردن این قانون با جریمه ۱۳۵ یورویی مواجه می‌شود. شهرداری همچنین تأکید کرده است که ورود سگ به برخی فضاهای سبز تنها در محدوده‌های مشخص و با قلاده مجاز است و در برخی پارک‌ها نیز فضاهای اختصاصی برای سگ‌ها در نظر گرفته شده است.

در نیویورک نیز قانون موسوم به «Pooper Scooper» صاحبان سگ را موظف می‌کند فضولات حیوان خود را در اماکن عمومی جمع‌آوری کنند و تخلف از این قانون می‌تواند تا ۲۵۰ دلار جریمه داشته باشد. همچنین مقررات شهری، کنترل سگ با قلاده را در فضاهای عمومی الزامی می‌کند و برای برخی تخلفات مربوط به کنترل حیوان، جریمه‌های جداگانه‌ای پیش‌بینی شده است.

در انگلستان نیز مقررات در سطح شوراهای محلی اجرا می‌شود. بر اساس دستورهای حفاظت از فضاهای عمومی (PSPO) ، شوراها می‌توانند ورود سگ به بخش‌هایی از پارک یا زمین بازی، رها بودن سگ یا رعایت نکردن الزام جمع‌آوری فضولات را ممنوع کنند. نقض این دستورها می‌تواند ۱۰۰ پوند جریمه فوری داشته باشد و در صورت رسیدگی قضایی، جریمه می‌تواند به ۱۰۰۰ پوند برسد.

این ارقام البته به معنای وجود یک قانون واحد برای تمام شهرها نیست؛ مقررات محلی با یکدیگر تفاوت دارند. اما یک اصل مشترک در این نمونه‌ها دیده می‌شود: حضور حیوان خانگی در فضای عمومی، همراه با مسئولیت است. صاحب حیوان نمی‌تواند صرفاً به دلیل علاقه شخصی، محدودیت‌های مربوط به زمین بازی کودکان یا الزامات بهداشتی را نادیده بگیرد.

«سگ من تمیز و واکسینه است» ؛ آیا این پاسخ کافی است؟

یکی از استدلال‌های رایج در دفاع از چنین رفتارهایی، تمیز بودن حیوان یا واکسینه بودن آن است. مراقبت دامپزشکی و واکسیناسیون بدون تردید ضروری است، اما هیچ‌کدام به معنای استریل بودن حیوان یا منتفی شدن تمام ملاحظات بهداشتی نیست.

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) نیز تأکید می‌کند که حیوانات خانگی، حتی زمانی که سالم و تمیز به نظر می‌رسند، ممکن است حامل برخی میکروب‌ها باشند. تماس با حیوان، فضولات یا سطوح آلوده می‌تواند در شرایطی زمینه انتقال عوامل بیماری‌زا را فراهم کند.

قرار نیست از این موضوع نتیجه بگیریم که هر تماس با سگ خطرناک است یا حیوانات باید از زندگی اجتماعی حذف شوند. بحث بر سر رعایت احتیاط در فضایی است که کودکان، به‌ویژه خردسالان، از تجهیزات مشترک استفاده می‌کنند.

واکسینه بودن سگ، مجوز استفاده از وسایل بازی کودکان نیست؛ همان‌طور که تمیز بودن یک فرد نیز به او اجازه نمی‌دهد هر وسیله‌ای را برخلاف کاربری تعیین‌شده آن استفاده کند.

وقتی لایک و بازدید، رفتار نادرست را عادی می‌کند

وجه فرهنگی ماجرا شاید از خود تصویر مهم‌تر باشد. شبکه‌های اجتماعی به رفتارهای روزمره امکان دیده‌شدن گسترده می‌دهند؛ اما هر رفتار پربازدیدی الزاماً الگوی مناسبی برای جامعه نیست. وقتی تصویری از نشاندن سگ روی تاب کودکان با عنوانی بامزه منتشر می‌شود و دیگران نیز برای تکرار آن ترغیب می‌شوند، یک رفتار فردی می‌تواند به‌تدریج شکل یک عادت جمعی به خود بگیرد.

در این میان، واکنش‌هایی که در پاسخ به انتقادها، به‌جای گفت‌وگو، به انتشار تصاویر مشابه روی می‌آورند نیز قابل تأمل است. اگر نقد این باشد که وسایل بازی کودکان برای کودکان است، پاسخ منطقی نمی‌تواند صرفاً این باشد که «پس من هم عکس سگم را روی تاب منتشر می‌کنم».

چون مسئله بر سر تعداد عکس‌ها نیست؛ مسئله بر سر رعایت کاربری یک فضای عمومی است. انتقاد از این رفتارها نباید بهانه‌ای شود برای توهین به صاحبان حیوانات یا زیر سؤال بردن همه کسانی که از سگ نگهداری می‌کنند. بسیاری از صاحبان حیوانات با رعایت مقررات و احترام به حقوق دیگران، الگوی مسئولانه‌ای از نگهداری حیوانات ارائه می‌دهند. این نقد متوجه رفتار نادرست است، نه هویت افراد یا اصل حیوان‌دوستی.

مدیریت شهری هم مسئول است

البته تمام مسئولیت را نمی‌توان بر دوش شهروندان گذاشت. مدیریت شهری نیز باید قواعد روشن و قابل اجرا داشته باشد. تعیین محدوده‌های مشخص برای سگ‌گردانی، ایجاد فضاهای اختصاصی برای فعالیت حیوانات، نصب تابلوهای روشن در ورودی زمین‌های بازی، تأمین سطل‌های مناسب برای جمع‌آوری فضولات و نظارت بر اجرای مقررات، می‌تواند از بسیاری از تنش‌ها میان شهروندان جلوگیری کند.

وقتی قانون مبهم باشد یا نظارت وجود نداشته باشد، طبیعی است که اختلاف میان گروه‌های مختلف شهروندان بیشتر شود.

 بیشتر بخوانید: مصائب سگ‌های ولگرد و سگ گردانی برای کشور

یک تاب برای کودک، یک قانون برای همه

در نهایت، مسئله سگ روی تاب کودکان، فراتر از یک تصویر در شبکه‌های اجتماعی است. این ماجرا به ظاهر درباره یک سگ و یک وسیله بازی است، اما در واقع درباره یک مفهوم ساده‌تر صحبت می‌کند: اینکه در فضای عمومی، هیچ‌کس صاحب مطلق فضا نیست.

سگ‌ها می‌توانند اعضای دوست‌داشتنی خانواده‌هایشان باشند و صاحبانشان نیز حق دارند از حضور آنها در فضاهای مجاز لذت ببرند. اما این حق، مسئولیت‌هایی هم به همراه دارد.

نمی‌شود از جامعه انتظار داشت حیوان خانگی ما را بپذیرد، اما خودمان ابتدایی‌ترین قواعد حضور در همان جامعه را نادیده بگیریم؛ از جمع‌آوری فضولات حیوان گرفته تا رعایت محدوده‌های ممنوع و احترام به وسایلی که مشخصاً برای کودکان ساخته شده‌اند.

علاقه به حیوانات زمانی ارزشمند است که با مسئولیت‌پذیری همراه باشد. گاهی احترام به همین مسئولیت یعنی چشم‌پوشی از یک عکس بامزه، جمع‌کردن فضولات سگ و پذیرفتن اینکه در فضای عمومی، حق ما همیشه تنها حق موجود نیست.