اقتصادی

در هفته گذشته، بازار سرمایه تهران از رشد مطلوبی برخوردار بود و پس از یک دوره رکود و سقوط شکننده که منجر به بی‌اعتمادی به بازار شده بود، در دو هفته اخیر، رشد مطلوب بازار همراه با تشکیل صف‌های خرید با ارزش بسیار بالا بود. در همین حال، نشست امروز بانک مرکزی اروپا، منجر به تحرک بازارهای سرمایه و کالا در اروپا و آمریکا شد.

نگاهی به تصاویر بازار موازی ارز و سکه، در عین توجه به واقعیت وجودی این بازار، نشان‌دهنده نکاتی اساسی از معاملات و نوسانات نرخ ارز و دلار است؛ بازاری با همه ویژگی‌های یک بازار، اما با مکانیزمی اغلب بیرون از کنترل. براستی با نگاهی به تصاویر این بازار باید پرسید که افراد حاضر در آن چه کسانی هستند؟ سرمایه‌گذار، متقاضی، فعال یا دلال، سودجو و محتکر؟

رئیس‌‌جمهور گفت: «... در خوراک دام چهار نفر فعالیت کرده و چهل سال خوراک دام وارد می‌کردند که البته این‌ها راه و چاه کار را بلد بودند، ولی وقتی این‌ها را بیرون کردند، فرد جدیدی آمد و در این باره با مشکلاتی مواجه شد...». اکنون پرسش این است، چرا چهار نفر، چهل سال این انحصار را در دست داشتند و چرا هم‌اکنون یک نفر این انحصار را به دست گرفته است؟

اکنون پس از مدت‌ها از تب و تاب سهام عدالت، که در نخستین روزهای خود با تب و تاب بسیاری همراه بود، انتقادات از نحوه اجرای این طرح بیشتر می‌شود؛ طرحی که به مانند هدفمندی یارانه‌ها، برتری آن تأیید شده، ولی نحوه اجرای آن مورد انتقاد و ایرادات اساسی قرار گرفته است. برخی بر این باورند که این طرح، تنها جنبه‌ای تبلیغاتی برای دولت در انتخابات داشت.

مؤسسه مجمع جهانی اقتصاد، گزارش سالانه خود را از وضعیت رقابت‌پذیری اقتصادی در ۱۴۴ کشور مطالعه شده را انتشار داد. در گزارش امسال، کشور سوییس در صدر جدول و به عنوان توسعه یافته‌ترین اقتصاد دنیا به لحاظ رقابت‌پذیری قرار گرفته است و سنگاپور و سوئد در رتبه‌های دوم و سوم هستند. ایران در گزارش امسال نیز رتبه ۶۲ را از آن خود کرده است.

رستم قاسمی از علاقه‌مندی ایران برای همکاری با شرکت‌های روسی در بخش نفت و گاز ایران خبر داده است. وی با اذعان به این امر اشاره کرده که ایران روزانه چهار میلیون بشکه نفت تولید می‌کند که نیمی از آن صادر می‌شود. همچنین متخصصان روسی گفته‌اند که می‌خواهند تا نیروگاه اتمی بوشهر را اواخر دسامبر امسال برای بهره‌برداری تضمین شده به شرکای ایرانی تحویل دهند.

محمود احمدی‌نژاد دیشب در گفت‌وگوی زنده تلویزیونی، مسائلی را درباره وضعیت و شرایط اقتصادی کشور مطرح کرد و به ویژه توضیحاتی در خصوص شرایط ارزی کشور داد و گفت: ما دارای منابع بسیاری هستیم و ارزش کنونی ارز، بسیار پایین‌تر از بهای فعلی آن است. وی همچنین اشاره کرد، هنوز تصمیم قاطع برای اجرایی شدن طرح بورس ارز نداریم و قصدمان نیست که ارز را به کالا تبدیل کنیم.

این هفته،‌‌ همان گونه که پیش‌بینی می‌شد، بار دیگر سخنان برنانکه، باعث افزایش بهای طلا شد و با کمی دیرکرد، تأثیر خود را بر بهای نفت نیز نشان داد. همزمان با این تغییرات بازار تهران نیز واکنش داد و نوسانات افزایشی بهای ارز و طلا را دیدیم. در هفته جاری، نشست سران بانک مرکزی اروپا و مقامات یورو در پیش است که به احتمال زیاد، منجر به تقویت بهای طلا و افزایش بهای اونس جهانی و همز‌مان بهای طلا در تهران خواهد شد.

چندی پس از داغ شدن بحث راه‌اندازی بورس به اصطلاح ارز در کشور، اکنون و به تدریج، زمزمه‌های مخالفت با این طرح مبهم بلند‌تر می‌شود. بخش خصوصی کشور در مخالفت جدی با اجرای این طرح، خواستار تعویق در اجرای آن شده و دلایل خود را برای این مخالفت می‌آورد.

شاید اخبار مربوط به تعطیلی واحدهای صنعتی در کشور در سالهای اخیر و به ویژه دو سال اخیر، به امری معمول تبدیل شده باشد. مشکلات واحدهای صنعتی و تولیدی ـ که بیشتر مربوط به تأمین مواد اولیه و همچنین مشکلات مالی و دریافت تسهیالات و اعتبارات است‌ ـ به موضوعی اساسی در اقتصاد کشور تبدیل شده است؛ اما در اوضاع کنونی، با خبر تعطیلی پتروشیمی اصفهان، بسیار مهمتر از همیشه باید برخورد شود، زیرا نقطه قوت صنایع ایران در سال‌های اخیر واحدهای پتروشیمی بوده است.

در حالی ‌که مقامات انگلیسی انتظار داشتند، بازی‌های المپیک کمک شایانی به رشد شاخص‌های خرد و کلان در اقتصاد این کشور کند، آمارهای منتشره از وضعیت اقتصادی انگلیس پس از بازی‌ها، حاکی از آن است که بر خلاف انتظار، المپیک نتوانسته است کمکی به بهبود شرایط اقتصادی جزیره بکند.

تحقیقات مؤسسات پژوهشی نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۰ بهای نفت سقوط خواهد کرد. پیش‌بینی‌ها نیز حاکی از آن است که مجموعه‌ای از تحولات در شرایط اقتصادی سیاسی و زیست محیطی، منجر به آن می‌شود که بر خلاف تصور بهای نفت، نه تنها افزایشی نداشته باشد، بلکه با کاهش نیز روبه‌رو شود.

اصولاً مقامات ارشد اجرایی و نهادهای مالی اصلی در هر کشور که بانک مرکزی جزوی از آن‌هاست، تأثیرگذاری بسیاری بر شرایط اقتصادی هر کشور دارند، به گونه‌ای که پیش‌بینی‌ها، سخنان، وعده‌ها و در پایان، سیاست‌های اجرایی آن‌ها مستقیم آثار خوب یا بد خود را بر اقتصاد کشور‌ها آشکار می‌کند و حتی یک سخنرانی کوتاه می‌تواند به کلی سرنوشت یک اقتصاد را تغییر دهد؛ این‌‌ همان شرایطی است که چندی است از فضای اقتصاد ایران رخت بر بسته است.

یکی از چهره‌های شناخته شده اقتصادی آلمان، اذعان کرده است که چالش بر سر برنامه هسته‌ای ایران، به کاهش مراودات تجاری و اقتصادی آلمان، بزرگترین اقتصاد اروپا با حوزه خلیج فارس منجر شده است. در همین حال، مقامات آلمانی اذعان دارند که در صورت عدم مخاطرات در منطقه، حجم مبادلات تجاری و سرمایه‌گذاری بسیار بیشتر از ارقام موجود باشد.

در دو ماه گذشته، اخبار ناخوشایندی از اقتصاد چین به گوش می‌رسد و بر خلاف آنچه گمان می‌رفت، شاخص‌ها و اندیس‌های اقتصادی در این کشو یکی پس از دیگری رو به نزول می‌گذارند. در همین حال، آخرین خبر نا‌خوشایند برای پکن، انقباض بخش صنعت این کشور است که برای دومین بار از ۹ ماه پیش تا کنون رخ می‌دهد.

افزایش خرید طلای ایران در ماه‌های اخیر ـ که مستقیم منجر به افزایش صادرات و بهبود تراز تجاری ترکیه شده است ـ شاید بیان کننده محور اساسی استراتژی ایران در مقابله با تحریم‌هاست؛ استراتژی که بر پایه اصل جایگزینی ابزار طلا به جای دلار در ذخایر ارزی کشور بنا شده است. شاید بتوان با توجه به این امر، سرنخ‌هایی از این استراتژی را در سیاست‌های ارزی اخیر دولت نیز جستجو کرد.